Ο ΣΟΒΙΕΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

Η ταφόπλακα του ποντιακού ζητήματος υπήρξε η τουρκοσοβιετική προσέγγιση που άρχισε με την υπογραφή της συνθήκης του Alexandropol (Δεκ. 1920) σχετικά με τη διανομή του Ποντοαρμενικού Κράτους, και κορυφώθηκε με τη συνομολόγηση συμφώνου φιλίας και συνεργασίας το Μάρτιο το 1921. Ο Μ. Κεμάλ αναζητώντας απελπισμένα διεθνή ερείσματα δεν δίστασε να συνεργαστεί με τη μπολσεβικική Ρωσία παρά τις τεράστιες ιδεολογικές τους διαφορές και το βαρύ παρελθόν των ρωσοτουρκικών σχέσεων. Στρατιωτικά εξοπλισμένος από τους Σοβιετικούς και με οικονομική βοήθεια που του παρεχόταν αφειδώς ο Κεμάλ ξεκίνησε το γενοκτονικό του έργο.

Η παρουσία του Μ. Κεμάλ στη συνδιάσκεψη του Λονδίνου το Φεβρουάριο του 1921 συνοδεύτηκε από τη διατύπωση παράλογων απαιτήσεων υπό το πρίσμα των νέων δεδομένων που είχαν προκύψει από την κεμαλοσοβιετική συνεργασία. Στα μάτια των Συμμάχων ο σφικτός εναγκαλισμός της κεμαλικής Τουρκίας από τη σοβιετική Ρωσία φάνταζε ως κίνδυνος πρώτου μεγέθους για τα συμφέροντά τους στην Εγγύς και Μέση Ανατολή. Προτίμησαν λοιπόν, αντί να δώσουν μια αποστομωτική απάντηση στον Κεμάλ, να προχωρήσει ο καθένας ξεχωριστά σε συνεργασία μαζί του με αντάλλαγμα τη διατήρηση του παλαιού προνομιακού καθεστώτος καθεμιάς στην παλιά Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Ο μητροπολίτης Αμασείας Γερμανός, το 1921, στις επαφές του με τον Έλληνα υπουργό Εξωτερικών Κ. Μπαλτατζή επισήμανε τον κίνδυνο που ορθώνεται από την κεμαλοσοβιετική συνεργασία για το μέλλον της περιοχής του Πόντου και πρότεινε τη συνεργασία Ποντίων, Αρμενίων και Κούρδων για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των δυνάμεων του Κεμάλ. Παρόλο που η κυβέρνηση του Δ. Γούναρη αποδέχτηκε καταρχήν αυτό το σχέδιο αντιπερισπασμού στον Κεμάλ, η διεθνής απομόνωσή της μετά την επάνοδο του βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄ στο θρόνο, δεν της επέτρεψε να προχωρήσει σε θεαματικές ενέργειες. Υπόμνημα επιτροπής Ποντίων στις 21 Ιουλίου 1921 προς τον Δ. Γούναρη στη Σμύρνη συνάντησε τη σιωπηρή άρνηση της ελληνικής κυβέρνησης. Ούτε η ύστατη προσπάθεια ποντοαρμενικής συνεργασίας βρήκε απήχηση. Οι προτάσεις του Αρμένιου αντιπροσώπου Χαρονιάν προς τον Ελληνα πρεσβευτή στη Γένουα δεν υλοποιήθηκαν.

Ο Κεμάλ έχοντας λοιπόν την αμέριστη συμπαράσταση των Σοβιετικών αλλά και των Γάλλων και των Ιταλών, που προέκυψε ως αντιστάθμισμα της πρώτης, εφάρμοσε δυναμικά τα σχέδια του στην περιοχή. Ήδη η συνθήκη του Alexandropol, που είχε υπογράψει με τη Σοβιετική Ενωση στις 19 Νοε./3 Δεκ. 1920, προέβλεπε τον οριστικό διαμελισμό του Ποντοαρμενικού Κράτους. Τουρκία και Σοβιετική Ένωση αποκτούσαν και πάλι κοινά σύνορα, αφού η πρώτη έπαιρνε την περιοχή του Καρς και του Αρδαχάν ως τη λίμνη Βαν και η δεύτερη τη περιοχή του Βατούμ. Οι σφαγές, οι μαζικοί θάνατοι από πείνα και οι κακουχίες του πολέμου έπεισαν τους ηγέτες της ετοιμοθάνατης δημοκρατίας να διαλέξουν τη σοβιετοποίηση από την οριστική εξαφάνιση. Ετσι, μια μέρα πριν την υπογραφή της συνθήκης του Αlexandropol, η ρωσική ζώνη της Αρμενίας είχε ανακηρυχτεί σε σοβιετική δημοκρατία.

Η ΑΡΝΗΣΗ!

07.05.2008, Κωνσταντίνος Φωτιάδης

Η άρνηση της έκδοσης των ντοκουμέντων της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου από το ελληνικό Κοινοβούλιο Εξοχώτατε κύριε Πρόεδρε της Βουλής των Ελλήνων, η Ολομέλεια της Βουλής στη συνεδρίαση ΞΘ-24 Φεβρουαρίου 1994 αναγνώρισε την 19η Μαΐου ως ημέρα μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου από τους Νεότουρκους και τους κεμαλικούς για τα εγκλήματα που διέπραξαν της περίοδο 1916-1923 και αποφάσισε την έκδοση ενός τόμου και παραρτημάτων στα οποία θα περιλαμβάνονταν 9000 περίπου έγγραφα, που τεκμηρίωναν τα εγκλήματα γενοκτονίας. Στις 20 Μαΐου 1996 ο τέως Πρόεδρος της Βουλής κ. Απόστολος Κακλαμάνης με την απόφαση (αριθ. πρωτ. 2675) ανέθεσε σε μένα και τον Μιχάλη Χαραλαμπίδη τη συγγραφή και επιμέλεια της έκδοσης. Τελικά την ολοκλήρωση του έργου ανέλαβα μόνος. Η Βουλή αναλάμβανε όλα τα έξοδα της απαιτούμενης δαπάνης καθώς και την αμοιβή των μη υπηρεσιακών μελών της επιστημονικής Επιτροπής. Στην πρώτη επικοινωνία μου με τον Γενικό Γραμματέα της Βουλής κ. Π. Τζωρτζόπουλο αποδέχτηκα την τιμητική πρόσκληση, εξέφρασα την αδυναμία ολοκλήρωσης του έργου μέσα στο χρονικό διάστημα που όρισε η Βουλή και αρνήθηκα την αμοιβή για την πολύχρονη, πολυδάπανη έρευνα, συλλογή, αγορά και τεκμηρίωση των εγγράφων από τα αρχεία των Υπουργείων Εξωτερικών της Ευρώπης και των άλλων επιστημονικών ιδρυμάτων, αρχείων, μουσείων και ιδιωτικών συλλογών. Ως την ολοκλήρωση του έργου σε έντυπη μορφή και Η/Υ χρειάστηκε να πληρώσω αρκετές δεκάδες εκατομμυρίων δραχμών, χωρίς να υπολογίζεται η καθημερινή επιστημονική εργασία που προσέφερα μαζί με τη συνεργάτιδά μου κ. Ευαγγελία Μπουμπουγιατζή, επί μία εξαετία. Η υπέρβαση του ενός τόμου σε τρεις έγινε πράγματι με προσωπική ευθύνη, διατί θεώρησα ότι έτσι ολοκληρώνονταν σφαιρικά όχι μόνο η τεκμηρίωση της Γενοκτονίας, αλλά και η γεωγραφική, ιστορική, εθνολογική, οικονομική, κοινωνική, πολιτική, θρησκευτική και πνευματική παρουσίαση του Ελληνισμού του Πόντου. Οι υπόλοιποι ένδεκα τόμοι είναι περίπου 2700 έγγραφα από τα 9000 που θα έπρεπε να συμπεριληφθούν, κάτι που θα γίνει μελλοντικά. Άρα ήταν δέσμευση της Βουλής να εκδώσει τους 11 τόμους των εγγράφων και τουλάχιστον ένα συνοπτικό τόμο από το τρίτομο που είχα ολοκληρώσει. Παρανοήσεις, μεσολάβηση τρίτων, άρνηση επικοινωνίας μαζί μου, αλλά κυρίως πιέσεις άνωθεν για νέα ελληνοτουρκική προσέγγιση, προκάλεσαν τη ματαίωση της έκδοσης. Αυτή είναι η πικρή αλήθεια και το ελληνικό Κοινοβούλιο ήταν και είναι υπόλογο απέναντι στον ελληνικό λαό και την ιστορία του. Η Βουλή αρνήθηκε το 1999 να εκδώσει το δεκατετράτομο έργο το οποίο δυστυχώς αναγκαστικά επωμίσθηκα μόνος με αποτέλεσμα να καθυστερήσει η ολοκλήρωσή του. Σήμερα το δεκατετράτομο έργο με προσωπική χορηγία κοσμεί πολλές πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες, την προεδρική βιβλιοθήκη, επιστημονικά κα ερευνητικά ιδρύματα. Αμοιβή μου, ο καλός λόγος του τέως Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Κωνσταντίνου Στεφανόπουλου:«Κύριε Καθηγητά, Με εξαιρετική ευχαρίστηση και ικανοποίηση παρέλαβα τα σπουδαία βιβλία σας. Η απόδειξη της Γενοκτονίας του Πόντου αποτελούσε, αλλ’όχι πλέον, εθνική υποχρέωση. Σεις εκπληρώσατε το χρέος αυτό κατά τον καλλίτερον και πλέον αδιάψευστον τρόπον. Δεχθείτε τα θερμά συγχαρητήριά μου. Η βιβλιοθήκη του Προεδρικού Μεγάρου θα τοποθετήσει τα βιβλία σας στην αρμόζουσα θέση. Κατέστη ήδη κατά πολύ πλουσιοτέρα. Με εκτίμηση, Κωνσταντίνος Στεφανόπουλος» και των άλλων αρμόδιων παραληπτών. Πριν προχωρήσω μόνος στην έκδοση των τόμων θεώρησα καλό να περιμένω λίγο καιρό, αφήνοντας περιθώρια επανεξέτασης του θέματος από το Προεδρείο της Βουλής, επειδή δεν επρόκειτο για προσωπικό αλλά για εθνικό ζήτημα και επειδή πίστευα ότι σύντομα θα άλλαζε η στείρα πολιτική της δήθεν ελληνοτουρκικής επαναπροσέγγισης εξαιτίας της σταθερής τουρκικής αδιαλλαξίας σε όλα τα ελληνοτουρκικά θέματα. Είναι γνωστές οι ήττες που έχει υποστεί η Ελλάδα μετά το 1923 στο διπλωματικό πεδίο από την Τουρκία. Η συρρίκνωση του Ελληνισμού της Πόλης και των νησιών Ίμβρου και Τενέδου, η εισβολή στην Κύπρο και η κατοχή του μισού νησιού, η αμφισβήτηση του εναέριου χώρου και των εδαφών μας με τελευταίο κρούσμα τα Ίμια, αποκαλύπτουν τις ευθύνες όλων εκείνων που χειρίστηκαν τα εθνικά θέματα. Η απροκάλυπτη ανθελληνική στάση της Τουρκίας απέναντι στο Μακεδονικό Ζήτημα, ο άξονας Άγκυρας-Σκοπίων, οι διπλωματικές προσπάθειες ανάδειξης “τουρκικής και μακεδονικής μειονότητας” από τους μηχανισμούς του στρατοκεμαλικού κατεστημένου, με στόχο τη μελλοντική τουρκοποίηση της Θράκης, θα έπρεπε να προβληματίσουν όλους μας. Αναφέρομαι στην τουρκοποίηση της Θράκης για την οποία γράφει η Βουλευτής του ΚΚΕ Λιάνα Κανέλλη στο περιοδικό “Νέμεσις 25, Μαρτίου 2008’’: «Ήδη οι Τούρκοι και καθόλου μόνοι τους- κατάγουν τη μια περήφανη νίκη μετά την άλλη για τη δημιουργία μιας Ανεξάρτητης Ευρωπαϊκής Δυτικής Θράκης!!! Μη βαυκαλίζεστε ότι πρόκειται για υπερβολές…». Οι συχνές επισκέψεις Τούρκων Υπουργών στη Θράκη με προκλητικές και εμπρηστικές δηλώσεις, που τραυματίζουν την ειρηνική συνύπαρξη των ντόπιων χριστιανών και μουσουλμάνων, η ένοχη σιωπή της Αθήνας που θυμίζει την εξηντάχρονη παρακμιακή και αλλοπρόσαλλη πολιτική στο Μακεδονικό Ζήτημα, δεν αφήνει περιθώρια νέων επιδερμικών διπλωματικών πειραματισμών. Επιτέλους ήρθε ή ώρα να δούμε κατάματα την αλήθεια. Οι διπλωματικοί εναγκαλισμοί δεν μας βγήκαν ποτέ σε καλό. Η δύναμη της αλήθειας και της δικαιοσύνης μας διδάσκει ο Αριστοτέλης, είναι μεγαλύτερη του ψεύδους και της αδικίας. Το μήνυμα του προέδρου της Κυβέρνησης Κ. Καραμανλή ότι: «δε χτίζονται ποτέ συμμαχικές ούτε εταιρικές σχέσεις πάνω σε σοβαρές εκκρεμότητες» μας βρίσκει σύμφωνους. Ευχόμαστε όμως να μην είναι λόγια εσωτερικής πολιτικής κατανάλωσης, γιατί η τελευταία επίσκεψη του Πρωθυπουργού στην Άγκυρα, δυσαρέστησε όλο τον προσφυγικό ελληνισμό. Είναι ιστορικά τεκμηριωμένο ότι η Άγκυρα, πλαστογραφώντας την ιστορία όλα αυτά τα χρόνια, έδειχνε και δείχνει το αληθινό της πρόσωπο. ΄Ενα από τα πρώτα θέματα που γνωστοποιεί το Υπουργείο Εξωτερικών της Τουρκίας στην ιστοσελίδα του στο Internet, παραπληροφορώντας προκλητικά όλο τον κόσμο είναι «η Γενοκτονία των Τούρκων από τους Ποντίους». Όποιος περιφρονεί την ιστορία του αυτή τον εκδικείται, όπως συμβαίνει σήμερα με μας. Από θύματα γίναμε θύτες. Στις 19 Μαΐου 1992 το μήνυμα του Ανδρέα Παπανδρέου στο Γ’ Συνέδριο του Ποντιακού Ελληνισμού ήταν: «Η 19η Μαΐου είναι ημέρα μνήμης για τη Γενοκτονία των Ποντίων και για τις αλησμόνητες πατρίδες του Πόντου και της Μικράς Ασίας. Η νομοθετική καθιέρωσή της από το Ελληνικό Κοινοβούλιο και η προώθηση της διεθνούς αναγνώρισής της αποτελεί για όλους μας χρέος τιμής. Καμιά λήθη και καμία σιωπή δεν μπορεί να καλύψει τη δολοφονία των 353.000 συμπατριωτών μας Ελλήνων του Πόντου κατά τα έτη 1916-1923. Στερείται δε οποιασδήποτε αξίας κάθε αναφορά στην ποντιακή υπόθεση, εάν αγνοεί τις διαστάσεις και τη σημασία της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου και την ευθύνη του τουρκικού κράτους για αυτό το διεθνές έγκλημα. Στις μαύρες σελίδες της ιστορίας, με το ολοκαύτωμα των Εβραίων, τη Γενοκτονία των Αρμενίων, τη σφαγή των Κούρδων, η σελίδα της Γενοκτονίας του Ποντιακού ελληνισμού γίνεται ακόμα πιο μαύρη, όταν στερείται από τα χιλιάδες θύματα η στοιχειώδης ηθική δικαίωση. Δυστυχώς η μετά τον Ανδρέα Παπανδρέου νέα ηγεσία του ΠΑΣΟΚ ξέχασε το χρέος της, όχι μόνο απέναντι στους πρόσφυγες που επέζησαν του ολοκαυτώματος αλλά και απέναντι στην ελληνική ιστορία, αφού τραυμάτισε με την «ηττοπαθή» στάση της ένα από τα σημαντικότερα και ηρωικότερα σύγχρονα κεφάλαιά της. Η λήθη ποτέ δε βοηθά στην αδελφοποίηση και στην προσέγγιση των λαών και των εθνών. Αντίθετα η αναγνώριση, η αμοιβαία κατανόηση και η επίλυση των προβλημάτων ανοίγουν το δρόμο της ειρήνης και της προόδου. Το δεύτερο δρόμο μας συμβουλεύουν να ακολουθήσουμε, αντίθετα με εκείνους που πιστεύουν στην απαξίωση της ιστορίας μας, κάποιοι αληθινοί δημοκράτες μουσουλμανικής καταγωγής που ζουν στην στρατοκρατική Τουρκία, υφίστανται ποικίλες καταπιέσεις, αλλά έχουν το ηθικό σθένος να αγωνίζονται με κίνδυνο της ζωής τους για τον πλήρη εκδημοκρατισμό της και για την αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Με τον τέως Πρόεδρο της Βουλής κ. Απόστολο Κακλαμάνη παρά τη σκληρή αντιπαράθεση και τους βαρύτατους χαρακτηρισμούς, δυστυχώς τα γραπτά μένουν, έγινε μία συμφωνία, όταν κλήθηκα στη Βουλή, παρουσία των βουλευτών Χαράλαμπου Καστανίδη και Σάββα Τσιτουρίδη. Συμφωνήσαμε να προχωρήσω στην έκδοση ενός τόμου από το τρίτομο έργο το οποίο η Βουλή θα εξέδιδε αμέσως στα ελληνικά και σε έξι ξένες γλώσσες. Τα ξενόγλωσσα θα μοιράζονταν σε όλες τις διπλωματικές υπηρεσίες και σε ανάλογα ιδρύματα, πανεπιστημιακές έδρες και ερευνητικά κέντρα. Δέχτηκα την πρόταση και συνέπραξα με την επιθυμία του να ολοκληρωθεί το έργο όσο ήταν ακόμη πρόεδρος της Βουλής. Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα παρέδωσα τον τόμο ο οποίος εκδόθηκε, αφού πρώτα εγκρίθηκε από νέα επιστημονική επιτροπή. Παράλληλα προχωρούσαν και οι μεταφράσεις. Θάνατος μας λέει ο Μίκης Θεοδωράκης είναι η λησμοσύνη. Αντιπαλεύοντας τον κίνδυνο αυτό διοργάνωσα και διοργανώνω μαζί με την παρουσίαση του δεκατετράτομου έργου και δώδεκα σεμινάρια Ιστορίας του ποντιακού Ελληνισμού πολυθεματικές εκθέσεις, φωτοϊστορίας, εικαστικών πινάκων, ντοκουμέντων και βιβλίων σε μεγάλες πόλεις της Ελλάδας. Στις 30 Ιουνίου 2004 μου ζητήθηκε από το ίδρυμα να απαντήσω, αν συμφωνώ με την παραχώρηση των δικαιωμάτων του έργου μου για μια δεκαετία στο ίδρυμα, «ώστε να είναι δυνατή η κατά τ’ανωτέρω διαχείριση των εκδόσεων αυτών». Στις 5 Ιουλίου 2004 απάντησα ότι «Με χαρά αποδέχομαι να παραχωρήσω τα δικαιώματα του έργου μου «Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου» (και των μεταφράσεων του σε ξένες γλώσσες που είχαν προγραμματισθεί) όχι μόνο για δέκα χρόνια , αλλά εφ’όρου ζωής». Στην πρόσκληση των ποντιακών σωματείων της Αμερικής και Καναδά ανταποκρίθηκα τρεις φορές με χαρά και στις διαλέξεις και τα σεμινάρια παντού ανακοίνωνα την προσεχή έκδοση στα αγγλικά του επίτομου της Γενοκτονίας, του οποίου την ελληνική έκδοση, είχα ήδη προσφέρει σε πενήντα σωματεία και πανεπιστημιακά ιδρύματα. Ανάλογη ήταν η χαρά και η αναμονή των Ελλήνων της Δυτικής Ευρώπης αλλά και της Ρωσίας στην οποία από το Μάρτιο του 2007 υπάρχει, η πολυθεματική έκθεση “Πόντος, Δικαίωμα στην Μνήμη”, μεταφρασμένη στα ρωσικά. Η πολυθεματική έκθεση στην Ελλάδα και τη Ρωσία άφησε και αφήνει άριστες εντυπώσεις. Σε δώδεκα πόλεις της Ρωσίας και τρεις της Ουκρανίας περιόδευσε με μεγάλη επιτυχία η έκθεση και συνεχίζει σε συνεργασία με την Ομοσπονδία των Ποντιακών Σωματείων της Ρωσίας και Ουκρανίας. Η καθυστέρηση της έκδοσης του αγγλικού τόμου οδήγησε τους συνέδρους της Παμποντιακής Ομοσπονδίας ΗΠΑ-Καναδά να στείλουν στον Γενικό Γραμματέα του ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων στις 6 Οκτωβρίου 2007 μία επιστολή με τις υπογραφές όλων των συνέδρων με την οποία ζητούσαν ενημερωτικά να μάθουν για την τύχη της έκδοσης στην αγγλική γλώσσα: «Αξιότιμε κύριε Γ. Γραμματέα του Ιδρύματος, της Βουλής των Ελλήνων, από τις επαφές και την επικοινωνία που έχουμε με την Παγκόσμια Συνομοσπονδία Ποντιακού Ελληνισμού, πληροφορηθήκαμε ότι η μετάφραση του έργου της μονογραφίας του καθηγητή κ. Κωνσταντίνου Φωτιάδη έχει ολοκληρωθεί. Κατόπιν τούτου σας παρακαλούμε όπως το συντομότερο δυνατόν προχωρήσετε στις δέουσες ενέργειες για την συντόμευση της έκδοσης του σπουδαίου αυτού έργου. Ο ιστορικός τόμος του κ. Φωτιάδη στα Αγγλικά, είναι απαραίτητος για τις δράσεις μας και την προσπάθεια που κάνουμε στον τομέα της ενημέρωσης των Ελληνικών Κοινοτήτων αλλά και των Αμερικανικών. Ειδικότερα είναι σημαντικός, για την ενημέρωση των Αμερικανικών πολιτικών προσώπων σε ό,τι έχει σχέση με την Ιστορία των Ελλήνων του Πόντου. Επίσης θα θέλαμε να σας αναφέρουμε τη σοβαρή προσπάθεια που γίνεται από την Ομοσπονδία, με συνεχείς επαφές που έχουμε με πρώην καθηγητές πανεπιστημίων (scholars), για την ενημέρωση σε πανεπιστημιακό επίπεδο, για την προώθηση σε Ομοσπονδιακό επίπεδο του θέματος της Μικρασιατικής Καταστροφής και της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Πολλοί καθηγητές θεωρούν τον συνοπτικό τόμο του κυρίου Φωτιάδη ως ένα σοβαρό μέσον που θα βοηθήσει στην μελέτη που ήδη έχει αρχίσει στα Αμερικανικά πανεπιστήμια.» Είχα και εγώ προσωπικά συχνή επαφή με τον αγαπητό και σεμνό συνάδελφο Ευάγγελο Χρυσό (διευθυντή του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων), ο οποίος με ενημέρωνε ότι το θέμα προχωρούσε θετικά, ώσπου διάβασα το Fax που μου στάλθηκε από την Αμερική και απογοητεύτηκα. Λυπάμαι που το Ίδρυμα της Βουλής επέλεξε την μέθοδο του Πόντιου Πιλάτου. Απαντώντας στην επιστολή των Ελλήνων της Αμερικής επιβεβαιώνεται για μια ακόμη φορά η εμμονή στην παλαιά επικίνδυνη πολιτική των ελληνοτουρκικών σχέσεων: «Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε, ελαβα την από 6 Οκτωβρίου 2007 επιστολή σας και έλαβα γνώσιν του ενδιαφέροντός σας να αξιοποιήσετε την αγγλική μετάφραση του βιβλίου του καθηγητού Κωνσταντίνου Φωτιάδη στις προσπάθειες της Συνομοσπονδίας για τη ενημέρωση του αμερικανικού πολιτικού και πνευματικού κόσμου. Ύστερα από συνεννόηση με τον προσφάτως εκλεγέντα πρόεδρο της Βουλής και νέο Πρόεδρο του Ιδρύματος της Βουλής, Δημήτρη Σιούφα, σας πληροφορώ ότι δυστυχώς στη φάση αυτή δεν είναι εφικτή η ένταξη της δεύτερης έκδοσης του ελληνικού πρωτοτύπου, αλλ’ούτε και της έκδοσης της αγγλικής μετάφρασης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου στο άμεσο εκδοτικό πρόγραμμα του Ιδρύματος. Η αγγλική μετάφραση είναι βέβαια στη διάθεσή σας, αν νομίζετε ότι μπορείτε να την αξιοποιήσετε.» Η τελευταία παράγραφος δεν τιμά τους αγώνες και την ιστορία της πατρίδας μας. Κύριε Πρόεδρε της Βουλής των Ελλήνων, πιστεύετε ότι η μετάφραση μας έλειπε για να προχωρήσουμε στην έκδοση ή το κύρος του Κοινοβουλίου; Από δω και πέρα το ζήτημα δεν είναι προσωπικό. Δεν προσβάλλετε μόνο εμένα αλλά όλους τους Έλληνες Μικρασιατικής καταγωγής, που με αυτή Σας την απόφαση μας αναγκάζετε να νιώθουμε μετά από ενενήντα χρόνια ξανά πρόσφυγες στην ίδια την πατρίδα μας. Μετά την πάροδο ενενήντα ετών από τα τραγικά γεγονότα των εκτοπισμών, της μαζικής και οργανωμένης εξόντωσης του ελληνικού πληθυσμού του Πόντου, εμείς οι απόγονοι των διωχθέντων και θυμάτων συνεχίζουμε να διατηρούμε ζωντανή τη μνήμη τους, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, και να διεξάγουμε ένα μεγάλο αγώνα για τη διεθνή αναγνώριση του εγκλήματος που διαπράχθηκε σε βάρος τους. Η κεντρική συνιστώσα αυτής της μεγάλης κοινωνικής και πολιτικής πρωτοβουλίας ήταν, και εξακολουθεί να παραμένει η ιστορική, επιστημονική τεκμηρίωση του εγκλήματος. Προσωπικά ανέλαβα, ως ιστορικός και μέλος της ελληνικής ακαδημαϊκής κοινότητας, αυτήν την τεράστια ηθική και επιστημονική ευθύνη γνωρίζοντας παράλληλα πως αυτό το έργο θα επανέφερε μνήμες στην ελληνική κοινωνία κα ως εκ τούτου θα είχε αναπόφευκτα ιδεολογικές και πολιτισμικές επιπτώσεις σε ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού της χώρας μας, όπως και πραγματικά συνέβη. Επιπλέον, σε αυτές στις περιπτώσεις, τα πορίσματα μιας τέτοιας έρευνας θα ήταν παράλογο να παραμείνουν εγκλωβισμένα στα στενά πλαίσια του ελληνικού επιστημονικού κόσμου και να μην αποτελέσουν αντικείμενο μελέτης και σχολιασμού και από μέλη της διεθνούς ακαδημαϊκής κοινότητας αλλά και επιπλέον ενός διευρυμένου πολύγλωσσου ακροατηρίου σε διάφορες περιοχές του δυτικού κυρίως κόσμου. Η Βουλή αποτελεί έναν δημόσιο θεσμό, τα μέλη του οποίου εκλέγονται και με τις ψήφους αλλά και χρηματοδοτούνται και από τους φόρους χιλιάδων προσφυγικής καταγωγής Ελλήνων πολιτών. Η απόφαση για την ελληνική έκδοση και για τις μεταφράσεις σε διάφορες ξένες γλώσσες και η δέσμευσή της για την διακίνηση του έργου σε κοινοβούλια και ερευνητικές-ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες του εξωτερικού, αποτέλεσε ένα πρώτο σημαντικό επίσημο βήμα προς την κατεύθυνση διεθνοποίησης του ζητήματος αναγνώρισης της ποντιακής γενοκτονίας. Ο θεσμός που εκφράζει την λαϊκή βούληση, ο κεντρικός πυλώνας της σύγχρονης δημοκρατίας μας, η Βουλή των Ελλήνων, με την υλοποίηση αυτής της υπόσχεσης-δέσμευσης θα αποκαθιστούσε σε κάποιο βαθμό, την αδικία της σιωπής έναντι των νεκρών μας, αλλά και της παραμέλησης ενός κεντρικού ηθικού και πολιτικού αιτήματος μιας μεγάλης μερίδας της ελληνικής κοινωνίας. Παράλληλα μια τέτοια πρωτοβουλία θα συνέβαλε στη ανάδειξη μιας ακόμα διάστασης του σύγχρονου κεμαλικού προβλήματος στη ανατολική Μεσόγειο, σε μια περίοδο μάλιστα όπου η Διεθνής Κοινότητα εμπλέκεται δυναμικότερα στην ευρύτερη περιοχή, κυρίως λόγω του κουρδικού ζητήματος και των ευρύτερων εξελίξεων στη Μέση Ανατολή. Επομένως η Βουλή των Ελλήνων, προχωρώντας στη μετάφραση, δημοσίευση και διακίνηση των πορισμάτων της επιστημονικής έρευνας στα αγγλικά και σε άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες θα έδινε ένα επιπλέον εργαλείο στο δημοκρατικό κόσμο της Ευρώπης για την ουσιαστική αντιμετώπιση του κεμαλικού κινδύνου στη σημερινή Ανατολία/Τουρκία, διευκολύνοντας έτσι και τον εκδημοκρατισμό αυτής της χώρας και της κοινωνίας της, και κατά συνέπεια και την ουσιαστική προσέγγισή της με την Ε.Ε. Επομένως η υλοποίηση αυτής της υπόσχεσης θα ικανοποιούσε σε σημαντικό βαθμό ένα μεγάλο ηθικό αίτημα μεγάλης μερίδας του πληθυσμού της χώρας μας αλλά και θα συνέβαλε έμμεσα αλλά θετικά στην επίλυση ενός πολιτικού προβλήματος στην ευρύτερη περιοχή μας. Δυστυχώς το ελληνικό κοινοβούλιο αρνήθηκε να διαδραματίσει αυτόν τον ιστορικό και ηθικό ρόλο χωρίς μάλιστα να παράσχει οποιαδήποτε εξήγηση στους άμεσα εμπλεκομένους και προσωπικά σε εμένα ως τον δημιουργό και υπεύθυνο του έργου. Η Βουλή αρνείται να εκδώσει τα πορίσματα της πολυετούς και κοπιαστικής επιστημονικής έρευνας αλλά επιπλέον αρνείται να παράσχει και κάποια στοιχειωδώς λογική πολιτική ή άλλη ερμηνεία, δηλώνοντας απλά ότι δεν αποτελεί προτεραιότητα η εν λόγω έκδοση. Η Βουλή υπαναχωρεί από τις αρχικές της δεσμεύσεις, κάνει έτσι πολλά βήματα πίσω. Ξεκάθαρα αυτή η απόφαση συνιστά σοβαρότατη οπισθοδρόμηση, ηθική και πολιτική. Ευλόγως γεννιούνται σοβαρά ερωτήματα. Με ποια κριτήρια αποφασίζονται οι εκδοτικές προτεραιότητες του ελληνικού κοινοβουλίου, ποιοι είναι αυτοί που τα διαμορφώνουν και πως λαμβάνουν τις αποφάσεις; Υπήρξαν πιέσεις για την ακύρωση αυτής της εκδοτικής πρωτοβουλίας και αν ναι από ποιους φορείς και γιατί; Λαμβάνοντας υπόψη ότι οι σχετικές εκδοτικές δραστηριότητες πραγματοποιούνται με χρήματα των φορολογουμένων πολιτών, θα περίμενε κανείς ότι ένα τέτοιο επιστημονικό έργο μεγάλης κοινωνικής εμβέλειας και αναφοράς, όπως αυτό για την ποντιακή Γενοκτονία που αφορά σημαντικό τμήμα των πολιτών αλλά και ευρύτερα την ελληνική ιστορία, ταυτότητα και πολιτισμό, θα αποτελούσε πρώτη προτεραιότητα του κορυφαίου θεσμού της ελληνικής δημοκρατίας. Δυστυχώς όμως η Βουλή των Ελλήνων απογοητεύει για μια ακόμη φορά και προσβάλλει τον Ποντιακό και ευρύτερα Μικρασιατικό ελληνισμό αρνούμενη να δημοσιεύσει σε ξένες γλώσσες και να διεθνοποιήσει με αυτό τον τρόπο την επιστημονική έρευνα πολλών χρόνων που αφορά στο έγκλημα της Γενοκτονίας. Με αυτή όμως τη στάση της η Βουλή ακυρώνει τον ίδιο της τον εαυτό, κλονίζει και υπονομεύει την ηθική και πολιτική της νομιμοποίηση ως θεσμού που οφείλει να προστατεύει και να μεριμνά για τα δικαιώματα των πολιτών και να μεταφέρει τα αιτήματά τους στην κεντρική εξουσία. Παράλληλα η στάση αυτή αποδυναμώνει και υπονομεύει τον κοινωνικό, ηθικό και πολιτικό αγώνα χιλιάδων Ελλήνων στην Ελλάδα και το εξωτερικό για την διεθνή αναγνώριση της ποντιακής Γενοκτονίας και προσβάλλει την μνήμη των χιλιάδων νεκρών μας και των απογόνων τους. Επιπλέον με αυτή της την απόφαση η Βουλή επιλέγει την σιωπή έναντι ενός μεγάλου εγκλήματος κατά της ανθρωπότητας. Το ελληνικό Κοινοβούλιο έχει κάθε λόγο να είναι αλληλέγγυο με τον δίκαιο αγώνα μας, ειδικά σήμερα, που έχουμε πετύχει την αναγνώριση της Γενοκτονίας από πολλές Πολιτείες, Δήμους, Νομαρχίες και Περιφέρειες των ΗΠΑ και κυρίως την αναγνώριση με ποσοστό 83% της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, Ασσυρίων και Αρμενίων από την Ένωση διανοούμενων της Αμερικής σε θέματα γενοκτονιών. Αντί όμως να παίρνει τη θέση της Αντιγόνης, προτιμά την αυταρχική και αντιδημοκρατική θέση του Κρέοντα. Αντί να φωνάξει, σιωπά και κρύβεται, επομένως έμμεσα αλλά ουσιαστικά νομιμοποιεί, υποθάλπει και ενισχύει τον εγκληματία. Με αυτή της την ένοχη σιωπή αποτυγχάνει η Βουλή να ενισχύσει και να διασπείρει τα δημοκρατικά ιδεώδη στην ευρύτερη βαλκανική αλλά κυρίως στη γειτονική Τουρκία, αρνούμενη να παράσχει τα σημαντικά επιστημονικά εργαλεία για την αποκάλυψη της στρατοκρατικής και αντιδημοκρατικής φύσης του κεμαλικού καθεστώτος στη γειτονική χώρα. Το έγκλημα της Γενοκτονίας και η δημοσίευση της επιστημονικής έρευνας που το τεκμηριώνει δεν αποτελεί απλώς υπόθεση του παρελθόντος, αλλά κυρίως του μέλλοντος. Είναι ένα διεθνές ανθρωπιστικό ζήτημα, πέρα και πάνω από στενές πολιτικές σκοπιμότητες. Αν το ελληνικό κοινοβούλιο έχει αποφασίσει να διακόψει αυτή την εκδοτική πρωτοβουλία οφείλει να το πει ξεκάθαρα, να δώσει μια πειστική και δημόσια εξήγηση σε μένα και στους ενδιαφερόμενους πολίτες για τους λόγους που το οδήγησαν σε αυτή την οπισθοδρομική και αντιδραστική απόφαση που ενισχύει τη ρατσιστική λήθη. Οι απόγονοι των θυμάτων της γενοκτονίας και εγώ προσωπικά ως επιστήμονας που εργάστηκε και εργάζεται να τεκμηριώσει το έγκλημα, έχουμε τεράστια ευθύνη να συνεχίσουμε τον ανθρωπιστικό μας αγώνα έστω και μόνοι. Δεν έχουμε δικαίωμα να προδώσουμε αυτούς που μας έφεραν στη ζωή αλλά και να μην προστατεύσουμε τις μελλοντικές γενιές από παρόμοια εγκλήματα. Το χρέος, ανθρωπιστικό και επιστημονικό, είναι πολύ μεγάλο και είμαστε αποφασισμένοι να το εκπληρώσουμε στο ακέραιο. Δεν είμαστε λίγοι, είμαστε πολλοί πια σε αυτόν τον αγώνα. Με τιμή Κωνσταντίνος Φωτιάδης Καθηγητής Πανεπιστημίου

ΒΙΒΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΝΤΟ

1. «Πόντος» του Δημήτρη Ν. Εφραιμίδη εκδόσεις Πελασγός

2. «Γη του Πόντου» του Δημήτρη Ψαθά εκδόσεις Ψαθά

3. «Ακριτική Γενιά, στον Φλεγόμενο Πόντο» του Χρίστου Σαμουηλίδη

εκδόσεις Νέα Σύνορα- Λιβάνη

4. «Εδεσματολόγιον Πόντου» της Έφης Γρηγοριάδου εκδόσεις Κοχλίας

5. «Η Μαύρη Εθνική συμφορά του Πόντου 1914-1922» του Αντωνίου Ι. Γαβριηλίδη εκδόσεις Ελεύθερη σκέψις

6. «Αγνωστες σελίδες του πόντου» (Αποστολίδης)

7. «Ο Πολιτισμός του Πόντου» (Omer Asan)

8. «Τα παρχάρια της Ματσούκας» (Λαπαρίδης)

9. «Οι εξισλαμισμοί της Μικράς Ασίας

και οι κρυπτοχριστιανοί του Πόντου» (Φωτιάδης)

10. «Ποντιακά συνάγματα» (Κυριακίδης)

11. «Ανέκδοτα και μύθοι στην ποντιακή διάλεκτο» (Χαιρόπουλος).

12. «Η Ματσούκα του Πόντου» (Λαπαρίδης).

13. «Μαθήματα Ποντιακής διαλέκτου» (Αντωνιάδου)

14. «Απα τον Πόντο στην Ελλάδα» (Βεργέτη)

15. «Προσφυγική Ελλάδα 1913-1930» (Πελαγίδης).

16. «Η ιστορική πορεία των Ελληνοποντίων» (Κεσίβης).

17. «Το Ποντιακό Ζήτημα σήμερα» (Χαραλαμπίδης Μ.)

18. «Η Εκκλησία της Τραπεζούντος» (Χρύσανθος)

19. «Οι Έλληνες στη Μαύρη Θάλασσα» (Κορομηλά Μ.)

20. «Μνήμη Πόντου» (Νικολαΐδης Στ.)

21. «Το κόκκινο ποτάμι» Χ.Τσιρκινίδη

22. «Επιτέλους τους ξεριζώσαμε» Χ. Τριρκινίδη

23. «Ανέκδοτα του Ποντιακού λαού» Γ. Ανδρεάδης

24. «Οι Έλληνες της Μαύρης Θάλασσας» Μ. Κορομηλά

25. «Ο Ελληνισμός στις παρευξείνιες χώρες» Α. Ανθεμίδης

26. «Πόντος και τα δίκαια του εν αυτού ελληνισμού» Α. Οικονομίδου

27. «Οι Έλληνες στις παραλίες του Πόντου» Κ. Χιονίδης

28. «Οι εξισλαμισμοί της Μ. Ασίας και οι κρυπτοχριστιανοί του Πόντου» Κ. Φωτιάδης

29. «Τα απελευθερωτικά στρατεύματα του ποντιακού ελληνισμού το 1912- 1914» Α. Ανθεμίδης

30. «Προσφυγική Ελλάδα (1913-1930) ο πόνος και η δόξα» Στ. Πελαγίδης

31. «Ιστορία του Πόντου» Α’ & Β’ τόμοι. Π. Ροδάκης

32. « Οδύσσεια στην ποντιακή διάλεκτο» (εκδ. κάκτος) μεταφρ. Κοτανίδης

ΣΤΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΚΑΝΝΩΝ Η ΤΑΙΝΙΑ "ΠΟΝΤΟΣ"

Με ανακοίνωση της η Ομοσπονδία Ποντιακών Σωματείων Αυστραλίας, με μεγάλη χαρά και υπερηφάνεια, γνωστοποιεί ότι η ταινία μικρού μήκους, «Πόντος», σε σενάριο, σκηνοθεσία και παραγωγή του νεαρού Πόντιου της Μελβούρνης, κ. Παναγιώτη Στεφανίδη (τέως Γενικού Γραμματέα της Ομοσπονδίας), επιλέχτηκε μεταξύ χιλιάδων άλλων έργων που στάλθηκαν στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών και θα προβληθεί στον τελικό γύρο, που θα πραγματοποιηθεί μεταξύ 15 και 24 Μαΐου 2008. Η Ομοσπονδία, μέσω του προέδρου της κ. Χαράλαμπου Ταβλαρίδη, συγχαίρει τον νεαρό Πόντιο, κ. Παναγιώτη Στεφανίδη και του εύχεται καλή επιτυχία στην τιτάνια αυτή προσπάθειά του. Στην ανακοίνωση της Ομοσπονδίας επισημαίνεται πως «ο Παναγιώτης Στεφανίδης, νέος της τρίτης γενιά των ομογενών της Αυστραλίας, μόνος του, πέτυχε κάτι που, οι οργανωμένοι φορείς των Ποντίων του κόσμου, σωματεία, ομοσπονδίες και παγκόσμια όργανα, δεν μπόρεσαν να πετύχουν με αδιάκοπους και συνεχείς αγώνες δεκαετιών, μαζί και με τις εκάστοτε Ελληνικές Κυβερνήσεις. Έφερε το Ποντιακό θέμα στο κέντρο της παγκόσμιας δημοσιότητας».

Η ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

Η Οικογένεια ως βασικός κοινωνικός θεσμός των Ελλήνων στον Πόντο

Στο πλαίσιο του οσμανικού κράτους, για πολλούς αιώνες οι ελληνικές οικογένειες διαβιούν δίπλα στις τουρκικές, χωρίς όμως καμιά ουσιαστική επαφή. Οι ιδεολογικοί μηχανισμοί που αναπτύχθηκαν εκατέρωθεν εμποδίζουν την επικοινωνία μεταξύ τους και επιβάλλουν τεράστιες ιδεολογικές διαφορές ανάμεσά τους, οι οποίες είναι αδύνατο να καταρριφθούν. Η ελληνική οικογένεια αποτέλεσε ένα μύθο για την τουρκική και το αντίθετο. Αυτό προφανώς οφείλεται στα χαρακτηριστικά του συστήματος των «εθνικών κοινοτήτων» (των «Milliyet») που κυριαρχεί για αιώνες στην οσμανική κοινωνία, με την αναγκαστική συμβίωση των διαφόρων λαών που τη συγκροτούν. Στο πλαίσιο αυτού του συστήματος, οι διάφορες κοινότητες είναι κλειστές τόσο εσωτερικά όσο και ως προς τις άλλες κοινότητες. Τα μέλη κάθε κοινότητας μπορούν να αναπτύξουν μόνο αγοραίες σχέσεις με τα μέλη των άλλων κοινοτήτων, δηλαδή σχέσεις ψυχρών συναλλαγών, στις οποίες κυριαρχεί το οικονομικό συμφέρον. Στενότερους δεσμούς, δηλαδή οικογενειακούς κ.λπ., δεν επιτρέπεται να συνάψουν. Βαθύτερος στόχος είναι η αποτροπή των διεκκλησιαστικών σχέσεων, δηλαδή η αποδυνάμωση των εθνικών κοινοτήτων και η στέρησή τους από συμμάχους. Όλοι οι κοινωνικοί θεσμοί επηρεάζονται από τη συνολική κοινωνική δομή: κοινωνίες που βρίσκονται σε διαφορετικό επίπεδο ανάπτυξης παρουσιάζουν διαφορετικούς
τύπους οικογενειών.

Η ποντιακή κοινωνία είναι παραδοσιακή, γιατί - αν εξαιρεθούν τα λίγα μεγάλα αστικά κέντρα - είναι μια κατεξοχήν αγροτική κοινωνία με τα επιμέρους χαρακτηριστικά της: έχει σχετική οικονομική αυτάρκεια απέναντι στην ευρύτερη κοινωνία, η οικιακή μονάδα (το νοικοκυριό) έχει σημαντική θέση στην κοινωνική και οικονομική οργάνωση, οι επιμέρους κοινότητες χαρακτηρίζονται από τις εσωτερικές σχέσεις των μελών τους και, τέλος, υπάρχουν σε ένα βαθμό οι ιερωμένοι αλλά, κυρίως, τα στελέχη των ελληνικών κοινοτήτων που λειτουργούν ως μεσάζοντες ανάμεσα στις κοινότητες και την ευρύτερη κοινωνία. Η ποντιακή οικογένεια στο πλαίσιο αυτής της κοινωνίας
έχει επίσης παραδοσιακά χαρακτηριστικά.

Δομή της ποντιακής οικογένειας.
Στο πλαίσιο αυτής της παραδοσιακής ποντιακής κοινωνίας, παρατηρούμε ότι ο βασικός τύπος οικογενειακής οργάνωσης - αν εξαιρεθεί η Τραπεζούντα και τα υπόλοιπα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου παρατηρείται σε κάποιες περιπτώσεις και ο τύπος της διευρυμένης πυρηνικής οικογένειας, που αποτελείται από το ζευγάρι με τα παιδιά και σε πολλές περιπτώσεις και τους γονείς του άνδρα ή της γυναίκας - είναι ο τύπος της εκτεταμένης και μάλιστα πατριαρχικής οικογένειας: αποτελείται από τον αρχηγό της οικογένειας, τους παντρεμένους γιους και τα παιδιά τους. Ο αριθμός των μελών των οικογενειών αυτών είναι μεγάλος. Σε κάποιες περιπτώσεις αναφέρονται τέτοιες πατριαρχικές οικογένειες με 32 μέλη135. Τα μέλη των οικογενειών αυτών πολλές φορές συναπαρτίζονται από άτομα μέχρι τριών ή ακόμη και τεσσάρων γενεών. Η δομή αυτή τηρείται μέχρι το θάνατο του άρρενος
αρχηγού, οπότε κατά κανόνα διασπάται στις επιμέρους οικογένειες της επόμενης γενεάς. Τότε η χήρα του αρχηγού πηγαίνει με τον πρωτότοκο γιο, εφόσον δεν υπάρχουν στην οικογένεια άγαμα παιδιά ή ανήλικα εγγόνια, οπότε αναλαμβάνει αυτή την προστασία τους. Ο τύπος αυτός επιβλήθηκε από τις ίδιες τις ανάγκες της ζωής: οι εξαιρετικά δύσκολες γεωγραφικές και καιρικές συνθήκες στους ορεινούς οικισμούς, σε συνδυασμό με την ανάγκη ύπαρξης πολλών ανδρών για τη διεκπεραίωση των δύσκολων εξωτερικών - κτηνοτροφικών, κυρίως - εργασιών οδηγεί σ’ αυτή τη μορφή κοινωνικής οργάνωσης.
Ο τύπος αυτός οικογενειακής οργάνωσης είναι ο συνήθης και στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπως την Τραπεζούντα, το μεγαλύτερο αστικό κέντρο του Πόντου και μάλιστα στο κέντρο της πόλης.
Στο πλαίσιο της πατριαρχικής ποντιακής οικογένειας αδιαμφισβήτητος αρχηγός είναι ο άνδρας (γεροντότερος στη σειρά: παππούς, αν ζει, ή ο σύζυγος ή ο μεγάλος γιος). Όλα τα μέλη της οικογένειας έχουν απεριόριστο σεβασμό στον αρχηγό της οικογένειας. Ο σεβασμός αυτός μεταφέρεται από γενιά σε γενιά και θεωρείται υποχρέωση όλων των μικρότερων προς τους μεγαλύτερους και, προπάντων, της νύφης προς τον πεθερό και την πεθερά. Όταν αυτός φτάσει σε μεγάλη ηλικία, δημιουργείται κυριολεκτικά άμιλλα μεταξύ των οικογενειών για την καλύτερη δυνατή περιποίησή του.
Μάλιστα αναφέρεται χαρακτηριστικά ως «ιερή υποχρέωση» η δημιουργία σε κάθε κατοικία ενός ξεχωριστού μικρού δωματίου για τους γέροντες - χώρου θαλπωρής και ξεκούρασης, που αποκαλείται «σιακίν» (χειμερινό δωμάτιο), με σχετικά χαμηλότερο, σε σχέση με το υπόλοιπο σπίτι, ταβάνι, προστατευμένο από τους ανέμους και στραμμένο προς την είσοδο του σπιτιού, ανατολικά, με όλες τις ανέσεις, για να αντιμετωπίζονται οι δυσκολίες του πολύμηνου και σκληρού χειμώνα.
Ο αρχηγός της οικογένειας έχει τον κύριο ρόλο, έχει την ευθύνη των οικονομικών ζητημάτων και των εξωτερικών σχέσεων της οικογένειας, ενώ η ρύθμιση της εσωτερικής οργάνωσης (φαγητό, καθημερινές εργασίες του σπιτιού, φροντίδα των παιδιών, περιποίηση των ζώων, οργάνωση και
περιποίηση του κήπου κ.λπ.) είναι κύρια φροντίδα της συζύγου του. Γενικά, οι ρόλοι στην ποντιακή οικογένεια είναι ανδρικοί και γυναικείοι, με όρια όμως που συχνά συγχέονται, ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες των δύσκολων συνθηκών διαβίωσης και της αγροτικής οικονομίας.
Μεταξύ των αρρένων μελών της οικογένειας υπάρχει μια ιεράρχηση, που αντιστοιχεί στην ηλικία τους: π.χ. οι μικρότεροι αδελφοί δεν καπνίζουν μπροστά στους μεγαλύτερους, δέχονται από αυτούς παραγγελίες, παρατηρήσεις, συστάσεις κ.λπ. Μεταξύ των θηλέων αντίστοιχα γίνεται διάκριση ανάμεσα στις άγαμες κόρες και στις νύφες, στις δεύτερες ανάλογα με το χρόνο που πραγματοποιήθηκε ο γάμος τους.
Παρά το γεγονός ότι στις οικογένειες υπάρχει προτίμηση στην απόκτηση άρρενος τέκνου - την οποία επιβάλλει η ανάγκη ύπαρξης ανδρών για τη διεκπεραίωση των ιδιαίτερα επίπονων εργασιών -, τα νεογέννητα άρρενα και θήλεα παιδιά είναι ισότιμα τώρα, κατά τις αρχές του 20ού αιώνα. Διάκριση σε
σχέση με το φύλο παρατηρείται κατά τις παλαιότερες δεκαετίες, που οφειλόταν στην αποχή των θηλέων από τη σχολική διαδικασία. Τώρα, όμως, υπάρχει ήδη μια τεράστια ανάπτυξη της εκπαίδευσης και σύμφωνα με την τρέχουσα ιδεολογία ο αναλφαβητισμός θεωρείται ντροπή για κάθε παιδί. Στο
πλαίσιο αυτής της ισοτιμίας, το προνόμιο της πρωτοτοκίας ισχύει και για τα δύο φύλα. Ειδικά δε στην περίπτωση του θήλεος πρωτοτόκου, αυτό για όλα τα μικρότερα αδέλφια του είναι η «μεγάλη αδελφή» (η «τρανέσσα»), της οποίας η γνώμη βρίσκεται σε ισχύ ιεραρχικά αμέσως μετά τη γνώμη της
μητέρας, μετά το θάνατο της οποίας παίρνει ουσιαστικά τη θέση της και η άποψή της για τα ζητήματα της οικογένειας έχει ιδιαίτερο βάρος, ακόμη και αν έχει νυμφευθεί και απομακρυνθεί από την οικογένεια.
Στην περίπτωση του γάμου των παιδιών, η επιλογή του συζύγου ή της συζύγου είναι αποκλειστικό καθήκον και ευθύνη των γονέων, ενώ η ηλικία γάμου των παιδιών και των δύο φύλων - και κυρίως του θήλεος - συνήθως είναι μικρή. Αυτές οι αντιλήψεις αντικατοπτρίζονται σε πολλές όψεις της ζωής
(παροιμίες, αποφθέγματα κ.λπ.) του ποντιακού ελληνισμού. Γενικά θεωρείται ότι η αγάπη μόνη της «τυφλώνει» μεγιστοποιώντας τα θετικά και υποβαθμίζοντας τα αρνητικά στοιχεία του άλλου και συνεπώς απαιτείται η παρέμβαση των γονέων με την ώριμη κρίση και το «καθαρό» μυαλό. Πρέπει
δε να θεωρηθεί φυσικό, στην περίπτωση των παιδιών της μικρής ηλικίας, η κρίση τους να θεωρείται από τους γονείς ανώριμη ως προς την επιλογή του ή της συζύγου. Η προτίμηση των γονέων να νυμφεύεται ειδικά το θήλυ σε πολύ μικρή ηλικία έχει σχέση κυρίως με ιστορικές εμπειρίες κατά τις οποίες, σε σχετικά παλαιότερες εποχές, τα θήλεα άτομα των οικογενειών γίνονταν συχνά θύματα απαγωγών από Τούρκους, γεγονός όμως που συνέβαινε σε περιπτώσεις νέων στην ηλικία και σε καμιά περίπτωση νυμφευμένων γυναικών, τις οποίες απέφευγαν να απαγάγουν.
Δεν είναι, όμως, σπάνιες οι περιπτώσεις νέων οι οποίοι επαναστατούν απέναντι σ’ αυτή την κατεστημένη αντίληψη της ποντιακής κοινωνίας, να αποφασίζουν οι γονείς για το γάμο τους. Εδώ, εκτός της γνωστής μεθόδου της απαγωγής του θήλεος από το άρρεν (το «σύρσιμον τη κοριτσί»), έχουμε και μια άλλη πρωτότυπη κατάσταση στην περίπτωση που ο νέος είναι επιφυλακτικός και άτολμος στην πραγματοποίηση της απαγωγής: την πρωτοβουλία αναλαμβάνει το θήλυ, το οποίο, σε συνεννόηση συνήθως με κάποιο από τα θήλεα μέλη της οικογένειας του άρρενος, που είναι σύμφωνο
με το ζεύγος στην πραγματοποίηση του γάμου, παρουσιάζεται στο σπίτι του άρρενος με τα προσωπικά του αντικείμενα, δηλώνοντας την παρουσία του με τη φράση «έρθα» («ήρθα»). Αυτό σημαίνει πορεία προς το γάμο και από τη στιγμή εκείνη αρχίζουν οι σχετικές προετοιμασίες. Οι γονείς του άρρενος, όσο
δύστροποι κι αν είναι, συνήθως δεν αντιδρούν αρνητικά, μη δεχόμενοι να αναλάβουν το κόστος μιας αποπομπής, που θα σκιάσει το κύρος και την υπόληψή τους. Η μέθοδος αυτή να παρακάμπτεται η άρνηση των γονέων στο γάμο βρίσκει την έκφρασή της σε διάφορες περιοχές του Πόντου και κυρίως
στη Ματσούκα και τη Σάντα.

ΠΟΝΤΙΑΚΟ ΠΑΣΧΑ

Η νηστεία της Μεγάλης Σαρακοστής ξεκινούσε τη Καθαρή Δευτέρα. Από το προηγούμενο βράδυ τα παιδιά φιλούσαν το χέρι του παππού, της γιαγιάς, του μπαμπά και της μαμάς. Αγκαλιάζονταν τα αδέρφια και φιλιούνταν. Την ημέρα της Καθαρής Δευτέρας οι πιστοί πήγαιναν στην εκκλησία, κοινωνούσαν, έπαιρναν αντίδωρο και από ΄κει και πέρα όσοι άντεχαν κρατούσαν νηστεία για 40 μέρες. Τις τρεις πρώτες μέρες δεν έτρωγαν τίποτα και δεν έπιναν ούτε νερό. Τη Σαρακοστή, τα καφενεία ήταν ανοιχτά, ο κόσμος πήγαινε, αλλά δεν χόρευε κανένας. Κάθε Παρασκευή πήγαιναν στην εκκλησία στους Χαιρετισμούς. Όταν πλησίαζε η Μεγάλη Εβδομάδα σκούπιζαν τα σπίτια, τις αυλές και όλο το χωριό.

Μετά τα εμπόνεστα και τη Σαρακοστή, ιδιαίτερη σημασία είχε η Κυριακή των Βαϊων, όταν παιδιά 10-15 χρονών έβγαιναν στους μαχαλάδες να ψάλλουν τα αντίστοιχα κάλαντα και να λάβουν αντί δώρου τα κερκέλα (κουλούρια), τοι σακιαρλαμάδες (καραμέλες), παράδες(από τους συγγενείς) ή σπανιότερα από κάποιο μαντίλι. Τα κάλαντα διέφεραν από τόπο σε τόπο. Στην περιοχή της Ματσούκας έψελναν τα παρακάτω :

Βάια βάια το βαϊ,
τρώμε οψάρα και χαμψίν
και τ' απάν την Κερεκήν
τρώμε βούτορον, τυρίνc
Τ' απάν η Κερεκή , ήταν αυτή του Πάσχα.

Ένα ποντιακό έθιμο της Κυριακής των Βαϊων ήταν και το βάεμαν . Το απόγευμα του Σαββάτου του Λαζάρου σε ορισμένες περιοχές του Πόντου τα παιδιά κρατώντας ένα ανθισμένο κλαδί λεύκας και ένα καλαθάκι για να βάζουν μέσα τ' αυγά που θα μάζευαν, γυρνούσαν τα σπίτια ψάλλοντας την Ανάσταση του Λαζάρου και οι νοικοκυρές τους έδιναν κουλούρια, « κερκέλια », που τα περνούσαν στο κλαδί της λεύκας, αλλά και αυγά. Στα περισσότερα όμως μέρη του Πόντου το « βάεμαν » γινόταν την Κυριακή μετά την εκκλησία. Στα Κοτύωρα τα παιδιά έψελναν και έλεγαν:

Βάι-βάι των Βαγιών
σέν' κερκέλ' κι εμέν ωβόν.

Αντί στο καλάθι, τα κουλούρια περνιόνταν καμιά φορά σε σπάγκο, που η μια άκρη του ήταν δεμένη πίσω στη μέση των παιδιών και η άλλη ελεύθερη για το σκοπό αυτό. Κάθε κουλούρι που περνούσε από το σπάγγο πήγαινε έτσι πίσω στην πλάτη του παιδιού.

Ο Πόντος προετοιμαζόταν ψυχικά με τη νηστεία και τις αλληλοδιάδοχες γιορτές, που μεσολαβούσαν ως το Πάσχα, για τον ερχομό της. Αποκορύφωμα βέβαια της αναμονής ήταν η Μεγάλη Εβδομάδα, που κλιμάκωνε τα θρησκευτικά αισθήματα από ημέρα σε ημέρα, προετοιμάζοντας τις ψυχές των πιστών για το Μέγα Σάββατο, τη νύχτα της Ανάστασης και συνακόλουθα τη λύτρωση-λύση του θείου δράματος.

Οι νοικοκυρές από τη Μεγάλη Πέμπτη έκαναν τα τσορέκα , έβαφαν τα ωβά , έφερναν τη Μεγάλη Παρασκευή στην εκκλησία αυγά, μαζί με δείγματα των προϊόντων που παρήγαγαν τα χωράφια της οικογένειας(στα χωριά) και τα τοποθετούσαν είτε στο ιερό είτε σε μια γωνιά του κύριου χώρου της εκκλησίας, για να «διαβαστούν». Τα αυγά αυτά ήταν όσα και τα μέλη της οικογένειας και τα έλεγαν ευχασμένα ωβά . Τα θεωρούσαν μάλιστα ως θεραπευτικά. Ένα απ' αυτά έμπαινε στο εικονοστάσι(εικονοστάτε), ήταν το αυγό της εικόνας. Το σιτάρι που πήγαιναν κλεισμένο στο σακούλι τους οι νοικοκυρές να διαβαστεί, το ανακάτευαν μέσα στο σπόρο το φθινόπωρο, να ευλογηθεί κι αυτός από εκείνο.

Τα λουλούδια του επιτάφιου- τα σταυρολούλουδα - τα έβαζαν στο εικονοστάσι κι έφτιαχναν μ' αυτά φυλαχτά ή τα χρησιμοποιούσαν ως γιατρικό.

Σε ορισμένα μέρη έβαφαν τ' αυγά το Μεγάλο Σάββατο. Το χρώμα που προτιμούσαν ήταν το κόκκινο, αλλά τα έβαφαν και κίτρινα, πράσινα, γαλάζια, ή τα έκαναν πλουμιστά. Τα τορνίκα ήταν τα πασχαλιάτικα αυγά, που είχαν πάνω τους διάφορα σχέδια ζωγραφισμένα. Οι φανατικοί του τσουγκρίσματος των αυγών έκαναν τα τσιχτλιρένα ωβά . Δηλαδή άνοιγαν ένα λάκκο στη χόβολη του τζακιού, αράδιαζαν εκεί τ' αυγά με τη μύτη προς τα κάτω κι ύστερα τ' άφηναν να ψηθούν σιγά σιγά επί μιαν ημέρα, με το περιεχόμενο του αυγού να συγκεντρώνεται στη μύτη και να γίνεται μαύρο και σκληρό σαν πίσσα. Πολλοί χρησιμοποιούσαν ταϊγάνας ωβά , αυγά φραγκόκοτας, που επίσης ήταν σκληρά.

Οι νοικοκυρές του Πόντου έφερναν να διαβαστεί στις ακολουθίες της Μ. Πέμπτης και της Μ. Παρασκευής το βαγγελί' άλας . Το όνομά του προέρχεται από την ανάγνωση των Δώδεκα Ευαγγελίων κατά την ακολουθία της Μεγάλης Πέμπτης Το «ευλογημένο» αλάτι χρησίμευε για το γήτεμαν , ανθρώπων και ζώων, για το αχπάραγμαν , καθώς και σε άλλες περιστάσεις. Λίγη ποσότητα από αυτό έδιναν να φάνε τα ζώα. Μαζί με το αλάτι έφερναν για «διάβασμα» μικρή ποσότητα σιτηρών, καθώς και αυγά. Τα «ευλογημένα» σιτηρά τα ανακάτευαν οι γεωργοί με το σπόρο για να ευλογηθεί η σπορά. Το παραπάνω έθιμο επιβιώνει ακόμη σε ορισμένα ποντιακά χωριά της Μακεδονίας.

Τα βαγγελί' σακούλα ήταν σακουλάκια με αλεύρι, που τα πήγαιναν οι νοικοκυρές στην εκκλησία το βράδυ της Μ. Πέμπτης και τα άφηναν μπροστά στην Ωραία Πύλη. Εκεί θα διαβαστούν επάνω τους τα Δώδεκα Ευαγγέλια της ακολουθίας των Παθών, καθώς και των Μεγάλων Ωρών και του Εσπερινού(το πρωϊνό της Μ. Παρασκευής). Απ' αυτό το αλεύρι βάζουν στο ζυμάρι, με το οποίο κάνουν τις λαμπροκουλούρες.

Τη Μεγάλη Παρασκευή δεν έτρωγαν ούτε ελάδ' .

Το μορολόγι της Παναγίας ήταν λαϊκός θρήνος της Μεγάλης Παρασκευής, αφιερωμένος στον ψυχικό σπαραγμό της Παναγίας, που τα Πάθη της προκάλεσαν. Ο Ποντιακός Ελληνισμός μ' αυτό το μοιρολόγι, όπως και σ' άλλα μέρη του μητροπολιτικού κέντρου, παρακολουθεί τη μητέρα του Χριστού από τη στιγμή που πληροφορείται τα γεγονότα της σύλληψης του γιού της και περιγράφει τις αντιδράσεις της. Διασώζει επίσης τη δραματική σκηνή της παρουσίας της Θεοτόκου μπροστά στο σταυρωμένο Χριστό και την τελευταία συζήτησή της μαζί του:

Δέντρον, δέντρον ξεφάντωτον,
δέντρον ξεφαντωμένον,
σην κόρφαν κάθεται ο Χριστόν,
σην ρίζα η Παναϊα,
σ' άκρας κάθουν οι άγγελοι,
σα φύλλα οι προφητάδες
κι έψαλλ'ναν κι επροφήτευαν
και του Χριστού τα πάθη.
Ψάλλ' ο Μωυσής, ψάλλ' ο Δαβίδ,
ψάλλ'νε κι οι προφητάδες,
ψάλλε κι εσύ Ιάκωβε
και αδελφέ Κυρίου,
ψάλλε κι εσύ Παράδεις
μετά των αρχαγγέλων.
Σήμερον μαύρος ουρανός,
σήμερον μαύρ' ημέρα,
σήμερον όλοι θλίβονται
και τα βουνά λυπούνται,
σήμερον έβαλαν βουλήν
οι άνμοι Εβραίοι,
οι άνομοι και τα σκυλα
οι τρισκαταραμμένοι
για να σταυρώσουν τον Χριστόν
τον πάντων βασιλέα.
Ο Κύριος ηθέλησε
να μπει σε περιβόλι
να λάβει δείπνον μυστικόν
για να τον λάβουν όλοι.
Κι η Παναγία η Δέσποινα
καθόταν μοναχή της,
την προσευχή της έκανε
για το μονογενή της.
Φωνή εξήλθ' εξ ουρανού
κι απ' αρχαγγέλου στόμα,
σώνουν, κυρά μου, οι προσευχές,
σώνουν και οι μετάνοιες
και τον υιόν σου πιάσανε
και σου χαλκιά τον πάνε.
Καρφιά, χαλκιάντ', φκιάσατε δυο,
καρφιά, φκιάσατε πέντε,
βάλτε τα δυο σα χέρα του
και τ' άλλα δυο σα πόδα,
το πέμπτο το φαρμακερό
βάλτε το σην καρδάν του.
Ένας υιός μονογενής
κι ατός έν' καρφωμένος,
ένας υιός μονογενής
κι ατός έν' σταυρωμένος.
Σαν τ' άκουσε η Παναγιά
λιγοθυμά και ρούζει,
σταμνί νερό της ρίξανε,
τρία κανάτα μόσκον,
αλείφ'ν ατέν ροδόσταγμαν,
΄κι έρται ο λογισμός ατ'ς.......

Το μοιρολόγι της Παναγίας το τραγουδούσαν τα κορίτσια, κυρίως, το μεσημέρι της Μεγάλης Παρασκευής, συγκεντρωμένα σε μικρές ομάδες μπροστά στον επιτάφιο.

Το Μ. Σάββατο, έτρωγαν ελαφρά το βράδυ(πλακίν με τ'αβλούκα, κορκοτέναν, σιρβάν κτλ.) και κοιμούνταν νωρίς για να μπορέσουν να ξυπνήσουν εύκολα. Το σπίτι είχε ήδη ετοιμαστεί από τη Μεγάλη Πέμπτη, όταν γινόταν και το αποδράνισμαν των μπακιρικών( το τρίψιμο-καθάρισμα). Τα ρούχα περίμεναν τα μέλη της οικογένειας καθαρά και φροντισμένα. Όλοι όφειλαν να φορέσουν τα καλύτερά τους, για να φανεί ο πανηγυρικός χαρακτήρας της γιορτής. Εξυπακούεται ότι ολόκληρη τη Μεγάλη Εβδομάδα τ' αντρόγυνα απέφευγαν τους καβγάδες και τις προστριβές κι οι μάνες πρόσεχαν πώς μιλούσαν στα παιδιά τους, για να μη κολατίγουνταν (να μην κολαστούν).

Στις πόλεις και όπου αλλού απαγορεύονταν οι κωδωνοκρουσίες, οι χριστιανοί ειδιποιούνταν τη νύχτα του Μεγάλου Σαββάτου να πάνε στις εκκλησίες από τον ζαγκότσον , που ερχόταν και χτυπούσε τις πόρτες των σπιτιών. Σε ορισμένες περιοχές, όμως, π.χ. στη Σάντα, χτυπούσαν κανονικά οι καμπάνες.

Οι άντρες φορούσαν ποτίνα, σαάκ παλτόν, με κατιφεδέναν γιαχάν. Οι γυναίκες ζουπούνας, μεταξωτά φοτάδας, λαχόρ', κοντογούνα, σαλβάρα, λουστρίνα κουντούρας. Στο κεφάλι, την τάπλαν με τα φουλιρία. Πάνω σα καμίσα χρυσή αλυσίδα με την ώραν. Φυσικά, η ενδυμασία αυτή συνηθιζόταν στις μεγάλες πόλεις και από τις γυναίκες των εύπορων οικογενειών.

Το Χριστός Ανέστη, που έλεγε ο παπάς, πάντοτε συνοδευόταν από τον ήχο που έβγαζαν τα πιστόφα , τα ρεβόλα και τ' άλλα όπλα που βροντούσαν, για να διαλαλήσουν το ότι αναστήθηκε ο Χριστός. Μετά την είσοδο του ιερέα στην εκκλησία, η λειτουργία συνεχιζόταν ως το πρωί και κανείς βέβαια δεν έφευγε. Τα παιδιά στο προαύλιο τσούγκριζαν τ'αυγά(το τσούγκρισμα διαρκούσε και τις τρεις ημέρες του Πάσχα. Την πρώτη μέρα τσούγκριζαν με το μυτίν, τη δεύτερη με τον κώλον και την Τρίτη με την κοιλίαν). έπειτα από τη μετάληψη και την απόλυση της εκκλησίας, επέστρεφαν στο σπίτι οικογενειακώς, προσπαθώντας να διατηρήσουν το φως της λαμπάδας, για ν' ανάψουν μ' αυτό την καντήλα. Συχνά προσκαλούσαν στο σπίτι συγγενείς ή φίλους, για να φάνε μαζί. Το τραπέζι ήταν γεμάτο φαγώσιμα, μη νηστίσιμα. Σημειώνεται ότι το σουβλιστό αρνί δε συνηθιζόταν στον Πόντο.

Το επόμενο πρωί, μόλις τέλειωνε η εκκλησία, έβαζαν τραπέζι κι έτρωγαν όλοι μαζί ως το μεσημέρι. Την πρώτη μέρα του Πάσχα τα καφενεία ήταν κλειστά. Όλος ο κόσμος ήταν έξω από τα σπίτια του και τσούγκριζαν αυγά. Οι μεγάλοι σε ομάδες 3-4 ατόμων πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι μαζί με μια λύρα, χόρευαν, τσούγκριζαν αυγά, τους κερνούσαν ούζο και μετά έφευγαν. Ερχόταν η δεύτερη Ανάσταση, η ώρα 12.00 το μεσημέρι. Πήγαινε πάλι ο κόσμος στην εκκλησία. Έπειτα όλο το χωριό μαζευόταν στην κεντρική πλατεία ή μπροστά στο σχολείο και χόρευαν.

Το απόγευμα, μετά τη δεύτερη Ανάσταση, άρχιζαν οι ανταλλαγές επισκέψεων. Οι νοικοκυρές πρόσφεραν στους επισκέπτες ρακί με μεζέ φούστορον, τυρί κτλ. Οι επισκέψεις συνεχίζονταν ως το βράδυ.

Το Πάσχα συνήθως επέστρεφαν και οι ξενιτεμένοι(ξενιτάντ') ή όσοι κάτοικοι χωριών ήταν εγκατεστημένοι σε πόλεις και γύριζαν στις πατρίδες τους, για να περάσουν την ημέρα της Λαμπρής με τους συγγενείς τους.

Οι τρεις μέρες της Λαμπρής στον Πόντο λέγονταν λαμπροήμερα . Σ'όλα τα σπίτια το τραπέζι ήταν στρωμένο με πασχαλινά φαγώσιμα και ιδιαίτερα με κόκκινα αυγά και λαμπροκουλούρες.

Στα χωριά, μετά τα οικογενειακά τραπέζια της πρώτης ημέρας, τη δεύτερη ημέρα στήνονταν χοροί και γλέντια στα αλώνια ή σε ανοιχτούς χώρους κι εκεί με τη συνοδεία της λύρας χόρευαν και τραγουδούσαν(το ομάλ', τη Τρυγώνας, το λαγκευτόν). Σε όσους τόπους συνηθιζόταν το έθιμο του Ιούδα, το σχετικό ομοίωμα καιγόταν μετά τη δεύτερη Ανάσταση.

Ένα παράξενο έθιμο τελούμενο κάθε χρόνο σε μερικά μόνο χωριά, όπου μένουν Ρωσοπόντιοι, αμέσως μετά την Κυριακή του Θωμά, ήταν και τα γαλιαία . Τη Δευτέρα το πρωί, οι γυναίκες πηγαίνουν στα μνήματα του χωριού με κόλλυβα, κόκκινα αυγά, τσουρέκια πασχαλινά(πασχαλίτσες), λαγάνες πισία και περεσκία. Αφού ευλογήσει ο παπάς τα αναθήματα και μνημονεύσει τα ονόματα των νεκρών, γίνεται η διανομή τους σε όλους τους παρευρισκόμενους. Ύστερα όλοι μαζί κάθονται και τρώνε σ' αυτό το χώρο της ανάπαυσης των ψυχών και διαταράσσουν τη γαλήνη του κοιμητηρίου. Τρώνε σχεδόν πάνω στις πλάκες των τάφων.

Η όλη εθιμοτυπική διαδικασία ξενίζει κι αποτελεί μυστήριο η αιτιολόγησή της. Πιθανολογείται ότι το έθιμο πήρε το όνομά του από τη Γαλιλαία, τον τόπο όπου μεγάλωσε ο Χριστός. Υποστηρίζεται ότι από παρανόηση της φράσης του Ευαγγελίου που διαβάζεται στον όρθρο της Κυριακής του Θωμά και που λέει: «Οι ένδεκα μαθηταί επορεύθησαν εις την Γαλιλαίαν», προήλθε η παρανόηση ότι επρόκειτο περί αγίου. Έτσι είπαν: « τ' άε-Γαλιλαία » (του Αγίου Γαλιλαία) και στη συνέχεια απλά γαλιαία.

ΠΡΟΣ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΠΟΝΤΙΑΚΕΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΕΣ

Αθήνα 15-4-2008

ΠΑΥΛΙΔΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ
Πρόεδρος Πανελληνίου Συνδέσμου
Ποντίων Εκπαιδευτικών

Προς όλους τους Προέδρους
των Ποντιακών Ομοσπονδιών
ανά τον κόσμο

Αγαπητέ κύριε Πρόεδρε

Ο Σύνδεσμός μας, είναι επιστημονικό σωματείο που έχει σκοπό την ενασχόλησή του με τα ζητήματα του ποντιακού ελληνισμού και κυρίως αυτά που σχετίζονται με την εκπαίδευση. Ήδη μετά από 10ετή δράση και 4 επιστημονικά συνέδρια, υπάρχουν σημαντικές επιτυχίες, μεταξύ των οποίων η εισαγωγή της ιστορίας του Πόντου στα σχολικά βιβλία (το μάθημα «θέματα ιστορίας θεωρητικής κατεύθυνσης Γ΄ Λυκείου» από το Σεπτέμβριο του 2006 έχει ένα ολόκληρο κεφάλαιο 45 σελίδων με όλη την ιστορία του Πόντου, ενώ και σε βιβλία άλλων τάξεων υπάρχουν αναφορές σ’ αυτή που δεν υπήρχαν πριν). Επειδή θεωρούμε κορυφαίο το ζήτημα της γενοκτονίας, ως ζήτημα που αγγίζει τον άνθρωπο και την ανθρωπότητα, προχωρούμε στο επόμενο μεγάλο βήμα, που είναι η διοργάνωση επιστημονικής ημερίδας σε συνεργασία με το Σύνδεσμο Ποντιακών Σωματείων Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος και τη Συντονιστική Επιτροπή Νεολαίας της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος, το Σάββατο 24 Μαΐου στην Κομοτηνή με τίτλο:

«Τρεις Γενοκτονίες, μια στρατηγική».

Αντικείμενα της ημερίδας είναι η εξέταση, μέσα σ’ ένα κοινό πλαίσιο, των Γενοκτονιών των χριστιανικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας από τον ίδιο παράγοντα (Τουρκία), η αξιοποίηση της τεχνογνωσίας κυρίως των Αρμενίων από τις 49 –μέχρι σήμερα- αναγνωρίσεις της Γενοκτονίας τους και η οικοδόμηση της συνεργασίας και ο συντονισμός του αγώνα των τριών λαών που υπέστησαν τη Γενοκτονία (Ποντίων, Αρμενίων, Ασσυρίων). Στην ημερίδα αυτή δεν θα συζητήσουμε για τα γεγονότα της περιόδου εκείνης. Άλλωστε το θέμα αυτό έκλεισε, μετά την έκδοση αλλεπάλληλων σχετικών τόμων. Κεντρικός στόχος της πρωτοβουλίας μας αυτής είναι η κατάθεση συγκεκριμένων και επεξεργασμένων προτάσεων για τον τρόπο προώθησης της διεθνούς αναγνώρισης της Γενοκτονίας των προγόνων μας.

Κύριε Πρόεδρε

Μπορεί η πρωτοβουλία ν’ ανήκει σ’ εμάς, οι στόχοι όμως είναι κοινοί για το σύνολο του ποντιακού ελληνισμού. Οφείλουμε όλοι μας να προβληματιστούμε και να κινητοποιηθούμε. Το έγκλημα που έγινε ήταν έγκλημα εναντίον της ανθρωπότητας. Όλοι εμείς οι επιβιώσαντες της Γενοκτονίας, οφείλουμε να αγωνιστούμε όχι μόνο επειδή είμαστε Πόντιοι, αλλά πρωτίστως επειδή είμαστε άνθρωποι. Έχουμε όλοι μας ευθύνη που δέκα τέσσερα χρόνια μετά την αναγνώριση της Γενοκτονίας από τη Βουλή των Ελλήνων, δεν υπάρχει καμιά διεθνής αναγνώριση, εκτός από τη Βουλή της Κύπρου. Δεν έχουμε δικαίωμα να παραμένουμε αδρανείς ή έστω αναποτελεσματικοί. Αν συνεχίσουμε έτσι, καλύτερα να διαλύσουμε τους συλλόγους μας και να πάμε όλοι στα σπίτια μας. Όμως τώρα οι συνθήκες είναι ευνοϊκές, μετά την ίδρυση της Διεθνούς Ένωσης Ακαδημαϊκών για τη μελέτη των Γενοκτονιών (Ι.A.G.S.), ένα δηλαδή έγκυρο διεθνές επιστημονικό και καθ’ ύλην αρμόδιο φορέα, ο οποίος αναγνώρισε στο συνέδριό του το Νοέμβριο του 2007 τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου με την ψήφο του 80% των μελών του, μετά από σχετική πρωτοβουλία της Thea Halo. Αυτό αποτελεί μια ισχυρή βάση για την προώθηση του ζητήματος στα εθνικά κοινοβούλια διαφόρων χωρών. Το συγκλονιστικό γεγονός της ανακάλυψης του ομαδικού τάφου στη Σαμψούντα, δείχνει ότι δεν έχουμε πλέον χρόνο.

Στην ημερίδα, την οποία στηρίζει η ομοσπονδία μας ( Π.Ο.Ε.), θα εισηγηθούν ακαδημαϊκοί δάσκαλοι και ειδικοί ερευνητές, μεταξύ των οποίων η Thea Halo εκ μέρους της I.A.G.S., ο Ataman Sambri, μέλος της I.A.G.S. και Πρόεδρος των Ασσυρίων της Ευρώπης, εκπρόσωπος της Αρμενικής Εθνικής Επιτροπής στο ανώτερο δυνατό επίπεδο, ο Νίκος Λυγερός, Καθηγητής του Πανεπιστημίου της Λυών και Στρατηγικός Σύμβουλος, ο γράφων, ο Λέκτορας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης Φάνης Μαλκίδης και ο Μάριος Ευρυβιάδης, Καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου. Το πλήρες Πρόγραμμα θα σας σταλεί σε λίγες ημέρες σε ηλεκτρονική μορφή.

Σας προσκαλούμε στην ημερίδα, επειδή πιστεύουμε ότι οι επικεφαλής των ποντιακών ομοσπονδιών του κόσμου μπορούν να δώσουν το μήνυμα της ενότητας και της αποφασιστικότητας του ποντιακού ελληνισμού για την υλοποίηση του καθολικού του πλέον αιτήματος. Σε περίπτωση που αυτό δεν είναι δυνατόν, παρακαλούμε να στείλετε μήνυμά σας, στο οποίο θα περιέχονται οι δικές σας προτάσεις για τον τρόπο και τα συγκεκριμένα βήματα που πρέπει να γίνουν, ώστε να προχωρήσουμε στη διεθνή αναγνώριση της Γενοκτονίας. Με τον τρόπο αυτό θα εμπλουτιστεί ο σχετικός προβληματισμός και οι προτάσεις της ημερίδας θα εμπεριέχουν τις απόψεις όσο το δυνατόν περισσότερων Ποντίων και συνεπώς το βιβλίο των πρακτικών της ημερίδας που θα φτάσει σ’ όλο τον κόσμο, θα εκφράζει κατά το δυνατόν αυθεντικότερα το πάθος, το ήθος και την αλήθεια του ποντιακού ελληνισμού.

Αδελφικά-Πατριωτικά
ΔΡ ΠΑΥΛΙΔΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ
Ιστορικός, Πρόεδρος Πανελληνίου Συνδέσμου Ποντίων Εκπαιδευτικών

ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ

20.04.2008, Γεώργιος Ανδρεάδης

Ανοικτή επιστολή

ΠΡΟΣ: Εξοχοτάτους

ΠΡΟΕΔΡΟΝ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΝ

ΥΠΟΥΡΓΟΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ

Εκπροσώπους, με λαϊκή εκλογή, αξιότιμους Βουλευτάς, εις την Ελληνικήν Βουλήν και την Ευρωβουλήν.

Εξοχότατοι!

Είμαι βαθιά πεπεισμένος, ότι μια ειλικρινής φιλία, ανάμεσα στους λαούς της Τουρκίας και της Ελλάδας, θα βγάλει από το τέλμα και τις δύο χώρες και θα μετατρέψει τον χώρο αυτό της Ανατολικής Μεσογείου ξανά, σε κέντρο Πολιτισμού και Προόδου, όπως επί αιώνες υπήρξε η Μικρά Ασία κατά την Αρχαιότητα. Άρα κάθε προσπάθεια προσέγγισης των δύο λαών είναι αξιέπαινος και πρέπει να στηρίζεται. Είστε όλοι δεδηλωμένοι ζηλωτές αυτής της φιλίας και αγωνίζεστε προς την κατεύθυνση αυτή, όπως οι ενέργειες και οι διακηρύξεις σας υποδηλώνουν. Και επειδή πιστεύω, ότι κανείς Έλληνας δεν είναι λιγότερο πατριώτης, απ’ ότι εγώ θεωρώ τον εαυτό μου, υποχρεούμαι να αποδεχθώ, άνευ ελέγχου, τις καλές προθέσεις και διαθέσεις σας. Πλην όμως ανθρώπινο είναι και το να σφάλλει κανείς, όχι εξ ανάγκης με πρόθεση, αλλά από άγνοια, ή λανθασμένη εκτίμηση προσώπων και πραγμάτων. Τα περί προδοτών και πρακτόρων δεν θέλω να τα αποδεχθώ, αλλά ούτε και να τα φαντασθώ. Βέβαια ένας υψηλά ιστάμενος κρατικός αξιωματούχος φέρει την ευθύνη των πράξεων και αποφάσεων του, πλην όμως δεν μπορεί να είναι και παντογνώστης. Ο δημόσιος λειτουργός πετυχαίνει εφ’ όσον πλαισιώνεται από αρίστους συμβούλους, γνώστες του αντικειμένου, που το λειτούργημα του καλείται να διαπραγματευτεί, και να λύσει. Επειδή εδώ και χρόνια η προσπάθεια σας εστιάζεται προς την κατεύθυνση καλών διακρατικών σχέσεων με την γειτονική Τουρκία, με την ελπίδα, ότι αυτό θα οδηγήσει καις την φιλία των λαών, τολμώ να σας πω, ότι οι περί αυτού σύμβουλοι, σας έχουν παρασύρει σε λάθος δρόμο. Το λάθος εκφράστηκε με τα στεφάνια, που κατέθεσαν, ο πρώην Υπουργός Εξωτερικών κ. Γεώργιος Παπανδρέου και ο νυν Πρωθυπουργός κ. Κωνσταντίνος Καραμανλής, στον τάφο του Μουσταφά Κεμάλ, στην Άγκυρα, πιστεύοντας αφελώς, ότι έτσι θα συγκινήσετε τους γείτονες.

Οι Σύμβουλοι σας, δεν σας εξήγησαν, ότι με την πράξη αυτή προσβάλατε την Μνήμη των Ποντίων, ειδικά δια τα Δικαστήρια Ανεξαρτησίας (Ιστικλάλ Μαχκεμεσί), που ήταν έμπνευση και σχέδιο του ιδίου του Μουσταφά και που οδήγησε στην Αμάσεια, τον Σεπτέμβρη του 1921, πλήθος αθώων Ποντίων στην αγχόνη, δια να αναφέρω λίγα ονόματα, όπως του γέροντα αρχιμανδρίτη, Πλάτωνα Αϊβαζίδη, του Νίκου Καπετανίδη, του Ματθαίου Κωφίδη, του Παυλίδη, του Χρυσαφίδη, του Δημητριάδη και των υπολοίπων του μεγάλου εκείνου καταλόγου των απαγχονισθέντων.

Αλλά προσβάλατε και όλους εμάς, διότι στο ίδιο εκείνο δικαστήριο, με εντολή του ιδίου του Μουσταφά Κεμάλ, καταδικάστηκαν ερήμην εις θάνατο, ο αείμνηστος τέως Μητροπολίτης Τραπεζούντος, Χρύσανθος Φιλιππίδης, ο Λεωνίδας Ιασωνίδης, ο Θεοφύλακτος Θεοφυλάκτου και άλλοι πολλοί, του πατρός μου Κυριάκου Ανδρεάδη, βουλευτή της Ποντιακής Εθνοσυνέλευσης, μη εξαιρουμένου. Προσβάλατε όμως και την πλειοψηφία του τουρκικού λαού, ο οποίος δεν είναι οπαδός του κεμαλικού εκτρώματος. Με τα στεφάνια αυτά, χαϊδέψατε μόνον τα αυτιά του στρατοκρατικού εκτρώματος. Εάν την φιλία αυτού του κατεστημένου επιδιώκετε, δηλώσατε το, για να γνωρίζει και ο ελληνικός και ο τουρκικός λαός.

Προς στιγμή θα συμπαραταχθώ στον τρόπο σκέψης σας και θα αποδεχθώ, ότι ίσως και η φιλική προσέγγιση, σε ένα τέτοιο καθεστώς, θα οδηγήσει τελικά στην φιλία των δύο λαών μας. Αν αυτή η σκέψη κυριαρχεί στην πολιτική σας βούληση, τότε επιτρέψατε με να σας πω, ότι σφάλλετε, ή σφάλλουν οι σύμβουλοι σας. Και εάν σφάλλετε μόνον εσείς, δεν είδα την προσδοκώμενη φυσιολογική ομαδική παραίτηση συμβούλων των Υπηρεσιών σας, από λόγους πατριωτικής ευθιξίας και απαλλαγής εκ των ευθυνών. Εγώ όμως θα επιμείνω, ότι διακατέχεστε από καλές προθέσεις και διαθέσεις, αλλά θα επιδιώξω να σας πείσω, ότι οδηγείστε σε λάθος δρόμο.

Πριν λίγο καιρό, ο τούρκος συνάδελφος σας ανέφερε, ότι τα ελληνικά νησιά είναι πολύ κοντά στις ακτές της Τουρκίας και δημιουργούνται, εκ των πραγμάτων, τεχνικά προβλήματα, τα οποία πρέπει να λυθούν πολιτικά, ανάμεσα στις δύο χώρες. Πριν παρασυρθείτε και θελήσετε να λύσετε και τα «τεχνικά» αυτά προβλήματα, με τους κυρίους Γκιούλ, Ερντογάν, ή τον αρχηγό του στρατού τους, παρακαλώ ερευνήσατε, τί έγινε τα τελευταία 85 χρόνια, από την υπογραφή της Συνθήκης της Λοζάννης, μέχρι σήμερα. Αν δεν σας ενημέρωσαν οι σύμβουλοι σας, ακούστε συνοπτικά τί έγινε.

Το χάος της μικρασιατικής καταστροφής ανέλαβε να το αντιμετωπίσει η επαναστατική κυβέρνηση, η οποία επανέφερε τον Ελ. Βενιζέλο στην Ελλάδα και ο οποίος Βενιζέλος κλήθηκε να αντιμετωπίσει την λύση του τρομερού εκείνου ζητήματος. Στις 8 Σεπτεμβρίου 1922, οι σύμμαχοι υπογράφουν ανακωχή με την Τουρκία στα Μουδανιά. Η Ελλάδα υποχρεώθηκε από τους συμμάχους της, να συνυπογράψει εκείνη την ανακωχή. Η ανακωχή εκείνη όριζε, ότι έπρεπε να συγκληθεί Διεθνής Συνδιάσκεψη, προκειμένου να υπογραφεί η τελική Συνθήκη Ειρήνης.

Στις 8 Νοεμβρίου 1922, άρχισε η Διάσκεψη της Λοζάννης. Κράτησε 9 μήνες, με μια ενδιάμεση διακοπή εβδομήντα πέντε ημερών. Η πρώτη φάση κράτησε μέχρι τις 4 Φεβρουαρίου του 1923 και διακόπηκε με δραματικό τρόπο. Η Διάσκεψη επαναλήφθηκε στις 11 Απριλίου του 1923, για να καταλήξει σε υπογραφή Ειρήνης της Τουρκίας, όχι μόνο με την Ελλάδα, αλλά και με την Αγγλία, Γαλλία και Ιταλία, στις 24 Ιουλίου 1923.

Στην Διάσκεψη αυτή, την Ελλάδα εκπροσωπούσαν, ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Δημήτριος Κακλαμάνος, ενώ την Τουρκία εκπροσωπούσε ο Ισμέτ Ινονού, με τον χριστιανοφάγο Ριζά Νουρ. Επί κεφαλής των Άγγλων ήταν, ο υπουργός εξωτερικών λόρδος Κώρζον, της ιταλικής ο πρωθυπουργός Μπενίτο Μουσολίνι, ο οποίος γρήγορα απεχώρησε και στην θέση του ήρθε ο μαρκήσιος Γκαρόνι. Την γαλλική κυβέρνηση εκπροσωπούσε ο φιλότουρκος πρωθυπουργός Πουανκαρέ, στον οποίο δεν δίστασε ο Βενιζέλος κάποια στιγμή των διαπραγματεύσεων να του πει οργισμένος: «Η Γαλλία πρόδωσε την Ελλάδα».

Η νικημένη το 1918 Τουρκία, με την σύμπραξη των συμμάχων της Ελλάδας, εμφανίστηκε με τον αδιάλλακτο αέρα του νικητή, σ’ αυτές τις διαπραγματεύσεις. Οι απαιτήσεις της Τουρκίας δεν είχαν τέλος. Ζητούσαν πολεμικές αποζημιώσεις, εκχώρηση της Δυτικής Θράκης, ολοσχερή κατάργηση του ελληνικού στόλου, απομάκρυνση του Οικουμενικού Πατριαρχείου από την Πόλη και πλήρη εκδίωξη των επιζώντων Ελλήνων, από την Μικρά Ασία.

Η Διάσκεψη δεν πήγαινε καθόλου καλά και ο Βενιζέλος αντιλήφθηκε, ότι η Τουρκία υπολογίζει μόνον την δύναμη. Διορίζεται αρχιστράτηγος ο Πάγκαλος και μέσα σε σύντομο διάστημα έγινε το θαύμα της αναδιοργάνωσης του ελληνικού στρατού. Δημιούργησε μια αξιόμαχη στρατιά του Έβρου και με την απειλή αυτή στα χέρια, προχώρησε ο Βενιζέλος την διαπραγμάτευση.

Μια ιστορική συνεδρίαση έγινε στις 10 Ιανουαρίου του 1923, στην οποία η Συνδιάσκεψη ασχολήθηκε με την απαίτηση της Τουρκίας να φύγει το Πατριαρχείο από την Πόλη. Όλες οι αντιπροσωπείες αντέδρασαν και η Τουρκία αναγκάστηκε να συμβιβαστεί με την πρόταση του λόρδου Κώρζον, για την παραμονή του Πατριαρχείου στην Πόλη, σαν καθαρά θρησκευτικού ιδρύματος, χωρίς πολιτικές, ή διοικητικές αρμοδιότητες.

Αφού λύθηκε το θέμα του Πατριαρχείου έτσι, προχώρησαν στο πιο σημαντικό γεγονός της συμφωνίας, για ανταλλαγή πληθυσμών, πράξη που υπεγράφη στις 30 Ιανουαρίου του 1923. Σύμφωνα με το πρώτο άρθρο του πρωτοκόλλου, γίνεται αναγκαστική, ανταλλαγή, από 1ης Μαϊου 1923, των τούρκων υπηκόων χριστιανικού δόγματος, από την Τουρκία προς την Ελλάδα και των μουσουλμάνων ελλήνων υπηκόων της Ελλάδας, προς την Τουρκία. Κανείς δεν έχει το δικαίωμα της επιστροφής, χωρίς την έγκριση της Ελλάδας και της Τουρκίας. Σύμφωνα με το δεύτερο άρθρο του πρωτοκόλλου, εξαιρέθηκαν οι Χριστιανοί Έλληνες της Πόλης, που ήσαν εγκατεστημένοι εκεί, πριν από τις 30 Οκτωβρίου 1918, όπως και οι Μουσουλμάνοι κάτοικοι της Δυτικής Θράκης.

Στις 4 Φεβρουαρίου 1923, η Συνδιάσκεψη διακόπηκε και πρέπει να ομολογηθεί, ότι πολλές φορές κατά την διάρκεια της, υπήρξαν απειλές ελληνοτουρκικού πολέμου. Όλοι πίστευαν, ότι και οι μέχρι την στιγμή εκείνη συμφωνίες θα έμεναν στο χαρτί. Ο ελληνικός στρατός ετοιμαζόταν πυρετωδώς για πόλεμο. Τελικά η Συνδιάσκεψη της Λοζάννης ξανάρχισε στις 26 Μαίου 1923.

Η Τουρκία παραιτήθηκε απ’ όλες τις αξιώσεις της, εκτός από την παραχώρηση του Καραγάτς, με τα προάστια του. Η Ελλάδα δέχτηκε και άρχισε νέος μαραθώνιος διαπραγματεύσεων, μέχρι τις 23 Ιουλίου 1923, οπότε στις 3 το απόγευμα, μέσα στην αίθουσα τελετών του Πανεπιστημίου της Λοζάννης, υπέγραψαν την γνωστή Συνθήκη της Λοζάννης.

Την Συνθήκη αυτή υπέγραψαν: η Τουρκία, η Ελλάδα, η Μεγάλη Βρετανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ρουμανία και το νέο Σερβο-Κροατικό-Σλοβενικό κράτος. Με την Συνθήκη αυτή δόθηκε μια λύση στο ανατολικό ζήτημα, διαλύθηκε επισήμως η Οθωμανική Αυτοκρατορία και καθορίστηκαν τα σύνορα μεταξύ Ελλάδας, Τουρκίας, Βουλγαρίας, Σοβιετικής Ένωσης, Συρίας και Ιράκ. Ρυθμίστηκε η τύχη των νησιών του Αιγαίου, της Κύπρου και των στενών του Βοσπόρου.

Η Συνθήκη αυτή έχει 143 άρθρα, τα οποία συνοδεύονται, από 5 ειδικές συμβάσεις, 4 δηλώσεις, 6 πρωτόκολλα, μια τελική πράξη και πολλές επεξηγηματικές ερμηνευτικές επιστολές. Με τα άρθρα 16 και 27 της Συνθήκης, η Τουρκία παραιτείται από κάθε μορφή απαίτησης επί της Κύπρου και αναγνωρίζει την παραίτηση της από κάθε μορφή νομικής, ή πολιτικής παρέμβασης. Με τα άρθρα 37 και 45 ρυθμίζονται, η προστασία των μειονοτήτων και αναφέρονται αναλυτικά οι υποχρεώσεις της Τουρκίας, απέναντι στις μη μουσουλμανικές μειονότητες, που παρέμειναν στην Τουρκία.

Σύμφωνα με το άρθρο 39 της Συνθήκης, οι Τούρκοι υπήκοοι, που δεν είναι μουσουλμάνοι, θα έχουν τα ίδια ακριβώς αστικά και πολιτικά δικαιώματα με τους μουσουλμάνους. Όλοι οι κάτοικοι της Τουρκίας, αδιακρίτως θρησκείας και διάκρισης είναι ίσοι ενώπιον του νόμου. Η διαφορά στην θρησκεία, δεν αποτελεί κώλυμα για κανένα τούρκο υπήκοο, για δημόσιες θέσεις, αξιώματα, ή για την άσκηση διαφόρων επαγγελμάτων. Κάθε τούρκος πολίτης είναι ελεύθερος, να χρησιμοποιεί οποιαδήποτε γλώσσα και να έχει βοήθεια, για την προφορική της χρήση, ενώπιον των τουρκικών δικαστηρίων.

Σύμφωνα με το άρθρο 40 της Συνθήκης, οι Τούρκοι υπήκοοι, κάτοικοι Τουρκίας, αδιαφόρως θρησκεύματος, έχουν δικαίωμα να συνιστούν, να διευθύνουν, να εποπτεύουν παντός είδους φιλανθρωπικά, θρησκευτικά, εκπαιδευτικά, ή άλλα ιδρύματα, με την ελεύθερη χρήση της γλώσσας τους και την άσκηση των λειτουργιών τη; Θρησκείας τους.

Σύμφωνα με το άρθρο 41 της Συνθήκης, σε όσες πόλεις ή περιφέρειες, όπου κατοικούν σημαντικός αριθμός υπηκόων μη μουσουλμάνων Τούρκων, η τουρκική κυβέρνηση θα εξασφαλίζει στην δημόσια εκπαίδευση, την παροχή διδασκαλίας στην δική τους γλώσσα, όποια και εάν είναι αυτή.

Σύμφωνα με το άρθρο 42 της Συνθήκης, η Τουρκία υποχρεούται να παρέχει κάθε προστασία στις εκκλησίες, στις συναγωγές, στα νεκροταφεία και άλλα θρησκευτικά, φιλανθρωπικά, ή ευαγή ιδρύματα των μειονοτήτων της Τουρκίας και να παρέχει τις αναγκαίες ευκολίες, για την ίδρυση νέων.

Σύμφωνα με το άρθρο 43 της Συνθήκης, οι Τούρκοι υπήκοοι που ανήκουν σε μη μουσουλμανικές μειονότητες, δεν θα υποχρεώνονται να εκτελούν πράξεις, που αποτελούν παράβαση της πίστης τους, ή των θρησκευτικών τους εθίμων.

Σύμφωνα με το άρθρο 44 της Συνθήκης, οι διατάξεις, που ρυθμίζουν την προστασία των μειονοτήτων στην Τουρκία, αποτελούν υποχρεώσεις Διεθνούς Δημόσιας Τάξεως και δεν μπορούν να αλλάζουν μονομερώς, ούτε καν με κοινή συμφωνία Ελλάδος και Τουρκίας. Όλες οι διατάξεις, για την προστασία των μειονοτήτων, τίθενται υπό την εγγύηση της Κοινωνίας των Εθνών, προδρόμου του ΟΗΕ.

Τέλος, σύμφωνα με το άρθρο 45 της Συνθήκης της Λοζάννης, ορίζεται η αρχή της αμοιβαιότητας, μεταξύ του μειονοτικού ελληνορθόδοξου που ζει στην Τουρκία και του μειονοτικού μουσουλμάνου, που ζει στην Ελλάδα, αναφέροντας ότι τα δικαιώματα των μή μουσουλμάνων της Τουρκίας αναγνωρίζονται και από την Ελλάδα, για τους μουσουλμάνους της Ελλάδας.

Αξιότιμοι εκπρόσωποι της ελλαδικής εξουσίας, σε επόμενη συνάντηση σας με τον κ. Γκιούλ και με τον κ. Ερντογάν, ρωτήσατε τους ποιο άρθρο ισχύει ακόμη για την Τουρκία, από την Συνθήκη της Λοζάννης; Εάν οι ανωτέρω κύριοι αγνοούν ακόμη και το κείμενο της συνθήκης αυτής, τότε δώστε τους, από το Υπουργείο σας των Εξωτερικών, αντίγραφο αυτής της Συνθήκης στην τουρκική γλώσσα. Αν το χάσατε και εσείς, ή δεν το βρίσκετε, ζητείστε αντίγραφο να σας το δώσω.

Ποιές λοιπόν απ’ όλες αυτές τις υποχρεώσεις, που ανέλαβε η Τουρκία, με εγγύηση μάλιστα των μεγάλων δυνάμεων και μιας σειράς άλλων κρατών, έχει τηρήσει μέχρι σήμερα;

ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΚΑΜΙΑ! Όλες οι υποχρεώσεις της καταστρατηγήθηκαν, με συστηματικό τρόπο, ή αγνοήθηκαν με ύπουλο και μεθοδευμένο τρόπο. Μέσα σε οκτώ δεκαετίες, που μεσολάβησαν από την υπογραφή της Συνθήκης αυτής, η Τουρκία ξερίζωσε και εξαφάνισε από τα εδάφη της, όλους εκείνους που υποτίθεται, ότι ανέλαβε την υποχρέωση να προστατεύσει.

Και η αρχή ξεκίνησε από το Πατριαρχείο. Μια και δεν κατάφεραν να το εκδιώξουν με την υπογραφή της Συνθήκης, άρχισαν αυθαίρετα να χαρακτηρίζουν τον Οικουμενικό Θρόνο της Ορθοδοξίας, σαν κοινό τουρκικό σωματείο ιδιωτικού δικαίου. Στις 17 Δεκεμβρίου 1924, έδιωξαν βίαια τον νεοεκλεγέντα Οικουμενικό Πατριάρχη Κωνσταντίνο τον Στ΄, με το πρόσχημα ότι ήταν ανταλλάξιμος. Οι ίδιοι όμως επέβαλαν, τον καταγόμενο από το Κεσκίν της Αγκύρας, άρα και ανταλλάξιμο, ως Πατριάρχη των Τουρκορθοδόξων, τον έγγαμο Παυλή Ακχισαρλίογλου, αυτοανακηρυχθέντα Επίσκοπο, τον γνωστό ως Παπαεφτύμ, με στόχο να καταλάβουν πραξικοπηματικά τον Οικουμενικό Θρόνο. Ο Παπαεφτύμ όμως, με την συνδρομή των τουρκικών αρχών, άρπαξε τέσσερις εκκλησίες και άλλες ιδιοκτησίες του Πατριαρχείου, δια να επιδιώξει δια της Φιλανθρωπίας, να παρασύρει τον φτωχόκοσμο της Πολίτικης Ρωμιοσύνης, στο νέο πονηρό εφεύρημα της κεμαλικής εξουσίας.

Στις 14 Ιουνίου 1926, με βάση τουρκικό νόμο, για τα κοινά σωματεία, άσκησαν ποινική δίωξη εναντίον του Πατριάρχη Βασιλείου του Γ΄ και ολάκερης της Ιεράς Συνόδου. Αιτία ήταν, ότι χωρίς προειδοποίηση, συνεδρίασαν στην Θεολογική Σχολή της Χάλκης και όχι στο Φανάρι, όπου ήταν η διοικητική έδρα του Πατριαρχείου.

΄Ιδρυσαν και στήριξαν την αυτοαποκαλούμενη Τουρκορθόδοξη εκκλησία, με επικεφαλής τον περιβόητο Παπαεφτύμ ως Πατριάρχην. Η εκκλησία αυτή, σε συνεργασία με τις μυστικές υπηρεσίες της Τουρκίας, συνέπραξε στην αρπαγή ιερών του Πατριαρχείου, ένα έργο που συνέχισαν και οι γιοι του Παπαεφτύμ, ο Σελτζούκ και ο Τουργκούτ Ερενερόλ. Για να εκτιμηθεί το έργο ραδιουργιών και η προσφορά υπέρ της Τουρκίας, εκ μέρους του Παπαεφτύμ, δεν έχετε παρά να ρίξετε μια ματιά, στις λέξεις που είναι γραμμένες, πάνω στον τάφο του, που υπάρχει, με το έτσι θέλω της τουρκικής εξουσίας, μέσα στα χριστιανικά νεκροταφεία του Σισλί. Εκεί θα διαβάσετε: «Αυτό που κατάφερε ο Παπαεφτύμ, υπέρ της Τουρκίας, δεν μπορεί να το καταφέρει μια ολάκερη στρατιά». Υπογραφή αφιέρωσης, από τον Μουσταφά Κεμάλ, κατά την ολοκλήρωση καθιέρωσης της Τουρκικής Δημοκρατίας.

Και εάν θεωρήσουμε αξιότιμοι εκπρόσωποι της Ελλάδος, ότι αγνοούσατε το κεμαλικό έγκλημα εις βάρος του Ποντιακού λαού, ή ότι εμάς τους Ποντίους μας γράφετε κανονικότατα, τότε θα ήθελα να ρωτήσω, εάν το στεφάνι που καταθέσατε στο Μαυσωλείο του Μουσταφά Κεμάλ Πασά, στην Άγκυρα, ήταν ένδειξη εκ μέρους σας τιμής, για όσα κατέστρωσε ο σατανικός αυτός άνθρωπος, εις βάρος του Ορθοδόξου Πατριαρχείου. Για κάποιο λόγο θα πρέπει να του καταθέσατε το στεφάνι. Εξηγήσατε μας, για να μη τυχόν αδίκως σας παρεξηγούμε.

Όταν πέθανε ο Παπεφτύμ, οι γιοι του ζήτησαν από το Πατριαρχείο να θαφτεί ο πατέρας τους, σαν χριστιανός ορθόδοξος. Το Πατριαρχείο δέχτηκε το αίτημα των γιων του, υπό τον όρο, ότι η οικογένεια του Παπαεφτύμ, θα υπέγραφε δήλωση μετανοίας, για όλα όσα είχαν συμβεί, με τις πρωτοβουλίες του πατέρα τους, εις βάρος του Φαναρίου. Αυτοί αρνήθηκαν και η ταφή έγινε, με το έτσι θέλω, και με παρέμβαση του Κεμαλικού Κατεστημένου, μέσα στο ορθόδοξο νεκροταφείο του Σισλί και στην πιο περίοπτο θέση, για να θυμίζει στους γκιαούρηδες, την ισχύ της καταπιεστικής τουρκικής εξουσίας. Ο Μουσταφά Κεμάλ διόρισε έφορο των φιλανθρωπικών ιδρυμάτων, το δεξί χέρι του Παπαεφτύμ, τον Ζιχνή Οσνταμάρ, καταλύοντας την σύνθεση της διοίκησης των ιδρυμάτων, καταργώντας στην ουσία το άρθρο 42 της Συνθήκης, προκειμένου να βάλουν χέρι στις εκκλησίες και τα φιλανθρωπικά ιδρύματα.

Το άρθρο 14 της Συνθήκης της Λοζάννης, προβλέπει ειδικές εγγυήσεις και ειδική διοικητική οργάνωση, για τα νησιά Ίμβρο και Τένεδο, όπου η συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων ήσαν Χριστιανοί. Πριν καν στεγνώσει η μελάνη του Συμφώνου της Λοζάννης, έκλεισαν τα ελληνικά σχολεία, απαγόρευσαν την ελληνική γλώσσα, μετέφεραν εποίκους από την Ανατολία, ίδρυσαν σύστημα ανοικτών φυλακών, για βαρυποινίτες, να κυκλοφορούν την νύχτα και να απειλούν και να εκβιάζουν, ληστεύοντας τα ελληνικά νοικοκυριά. Όσοι αντιστάθηκαν, ή τραυματίστηκαν σοβαρά, ή σκοτώθηκαν. Μέσα σε ογδόντα χρόνια τουρκοποίησαν τα νησιά αυτά πλήρως, οι δεν χριστιανοί κάτοικοι διασκορπίστηκαν προς όλους τους ορίζοντες της γης. Το ίδιο επανέλαβαν και στο κατεχόμενο βόρειο τμήμα της Κύπρου το 1974 και ας είχαν παραιτηθεί παντός δικαιώματος πανηγυρικά, σύμφωνα με το άρθρο 16 και 27 της Συνθήκης της Λοζάννης.

Όταν άδειαζε η Κωνσταντινούπολη, από τον Ελληνισμό, που πανικόβλητος έτρεχε να διασωθεί, ακούστηκε τότε η φωνή του γέροντα ηγέτη της Δημοκρατίας, του Γεωργίου Παπανδρέου, να δηλώνει επίσημα, για όσους ζήτησαν αντίποινα, εις βάρος των μουσουλμάνων της Ελλάδος. Είπε ο Γ. Παπανδρέου τότε: Η Ελλάς είναι κράτος Δικαίου! Σύμφωνοι γέροντα της Δημοκρατίας, ότι η Ελλάς είναι κράτος Δικαίου, αλλά δεν θα έπρεπε και εμείς να διεκδικήσουμε, το δίκαιον της Ελλάδος;

Κατήργησαν τα όσα προέβλεπε το άρθρο 40 της Συνθήκης, περί ισότητας των πολιτών ενώπιον του νόμου. Όλοι οι Ελληνορθόδοξοι διώχτηκαν, από όλες τις θέσεις του τουρκικού δημοσίου, από τις τράπεζες και από κάθε μορφής δημόσιες επιχειρήσεις. Στον τομέα της Παιδείας, η εφευρετικότητα του Μουσταφά Κεμάλ ξεπέρασε κάθε φαντασία. Στα δημόσια σχολεία καθιερώθηκε υποχρεωτική η τουρκική γλώσσα, σύμφωνα με το άρθρο 41 της Συνθήκης. Αντίθετα στα ιδιωτικά μειονοτικά σχολεία δεν είχε η Τουρκία τέτοιο δικαίωμα. Ειδικά στο σημείο αυτό, γράφει στα πρακτικά, στην σελίδα 468, ο γάλλος φιλότουρκος αντιπρόσωπος Λαρόδλ επί λέξει: «Στα ιδιωτικά σχολεία οι μειονότητες έχουν δικαίωμα να διδάσκουν όλα τα μαθήματα, στην δική τους γλώσσα».

Το πόσο σεβάστηκαν τους όρους αυτούς οι κεμαλιστές εξουσιαστές της Τουρκίας φαίνεται από το γεγονός, ότι επέβαλαν στην Θεολογική Σχολή της Χάλκης, πριν την κλείσουν, περισσότερες ώρες διδασκαλίας στην τουρκική και λιγότερες ώρες για θεολογικά μαθήματα. Έφθασαν μέχρι και να απαγορεύσουν την προσευχή των μαθητών στα σχολεία.

Είναι δύσκολο μέχρι και ακατόρθωτο, να εντοπίσει κανείς κάποιο άρθρο αυτής της Συνθήκης, σε σχέση με τα μειονοτικά, που να το έχει σεβαστεί η Τουρκία. Δεν πρόκειται να βρεθεί ούτε ένα. Και για να μη τους ξεφύγει κάτι, στο τέλος έκλεισαν και την Σχολή της Χάλκης. Ερώτημα: Οι Ιερωμένοι του Οικουμενικού Θρόνου πρέπει να είναι Τούρκοι Υπήκοοι. Η Σχολή της Χάλκης παραμένει κλειστή. Από πού θα αντλήσει το Πατριαρχείο, την μελλοντική διαδοχή του, αφού απαγορεύεται η συμμετοχή χριστιανών ιερωμένων, άλλης υπηκοότητας, πλην της Τουρκικής;

Οι όροι και οι Συμφωνίες της Συνθήκης αυτής ισχύουν μονομερώς, για να τηρούνται μόνον από την Ελλάδα. Η μουσουλμανική μειονότητα στην Ελλάδα να αυξάνει και ταυτόχρονα να χρησιμοποιείται και σαν μοχλός πίεσης προς την Ελλάδα. Πότε, αξιότιμοι εκπρόσωποι της Ελληνικής Κρατικής Εξουσίας, σκέπτεστε να ζητήσετε την εφαρμογή της αμοιβαιότητας; Πότε θα απαιτήσετε την επαναλειτουργία της Σχολής στην Χάλκη; Αυτοί εγείρουν αξιώσεις στο Αιγαίο, στον εναέριο χώρο, στην Κύπρο και παντού και «ευγενέστατα» ο κ. Γκιούλ, σας καλεί να λυθούν τα προβλήματα φιλικά, δια της πολιτικής οδού της διπλωματίας. Πότε σκέπτεστε να καλέσετε όλους εκείνους, που εγγυήθηκαν και υπέγραψαν την Συνθήκη της Λοζάννης, να λάβουν θέση επί του θέματος; Ιδιαίτερα την αρχιεταίρα Μεγάλη Βρετανία και την «αδήλωτη» Γαλλία; Είναι ανεπίτρεπτο, σαν Αξιωματούχοι, να μη τα γνωρίζετε όλα αυτά. Είναι απαράδεκτο, οι σύμβουλοι σας, να μη σας τα αναλύουν. Τώρα όμως τα ακούσατε και τα γνωρίζετε, όπως τα γνωρίζει και όλος ο ελληνικός λαός.

Την επομένη φορά, που θα επισκεφτείτε την γείτονα, βάλτε και ένα στεφάνι στα θύματα του αγωνιζόμενου τουρκικού λαού και αφήστε τον Κεμάλ και τους υπολοίπους, να περιέλθουν στο περιθώριο της ιστορίας, παρέα με τον Χίτλερ, τον Μουσολίνι, τον Στάλιν και τους παρομοίους τους. Μαζί με τον τουρκικό λαό, μπορούμε να κτίσουμε το μέλλον, φτάνει ο λαός αυτός να απαλλαγεί από το καρκίνωμα του Κεμαλισμού, να εκδημοκρατιστεί η τουρκική κοινωνία και να γίνουν σεβαστά τα ανθρώπινα δικαιώματα, με έμφαση στην ιστορική μνήμη, για όσα τρομερά έγιναν εις βάρος τόσων λαών και ανθρώπων της χώρας αυτής. Και αυτό είναι αναγκαίο, όχι για εκδίκηση, αλλά για γνώση και συμμόρφωση της νέας γενιάς και στις δυο μας χώρες, ώστε εγκλήματα τέτοιας μορφής, να μη ξαναγίνουν ποτέ πια. Κλέψτε λίγο χρόνο από την εκεί παραμονή σας και αφού σας αρέσουν τα στεφάνια, κάντε τον κόπο να βάλετε στεφάνια, στην Αμάσεια, στο Σεϋτάν Ντερεσί, στην Σάντα, στην Κερασούντα, την Μπάφρα, την Χάβζα, στην Σμύρνη, στο Ουσάκ, στο Εσκισεχίρ, το Αϊβαλί, το Λιβίσι, το Αδραμύτιο, στα χωριά του Αρνταχάν στο Καρς και στους τόπους εξορίας του Ερζερούμ και του Χουνούς. Μυριάδες αδικοσφαγιασθέντες περιμένουν αυτήν την στιγμή, από την μητέρα πατρίδα την Ελλάδα. Έγκλημα τους μοναδικό, ότι είχαν γεννηθεί Έλληνες και Χριστιανοί.

Εάν αυτά σας ήσαν άγνωστα, τώρα τα γνωρίζετε και δεν θα υπάρχει στην Ιστορία το ελαφρυντικό της άγνοιας, ούτε για σας προσωπικά, αλλά ούτε γι’ αυτούς, που σας στηρίζουν. Και όσοι απ’ αυτούς, που σας στηρίζουν, ή υποστηρίζουν, τυχαίνει να είναι ποντιακής καταγωγής, θα ήθελα να τους συστήσω, να πάψουν να προσέρχονται και να συμμετέχουν στην θεία κοινωνία, μέχρις ότου ειλικρινά μετανοήσουν.

Φιλικότατα

Γεώργιος Ανδρεάδης
Συγγραφεύς

Πηγή EUXIN TV